و هر گاه آقا كنيز خود را به ديگرى عقد كند بر آقا لازمست كه روز ازو خدمت‌[١] بگيرد و شب بگذارد كه پيش شوهر خود رود و اگر آقا كنيز خود را همراه بسفر برد و شوهر او خواهد كه همراه او رود آقا منع شوهر او نمى‌تواند كرد و ميانه دو كنيز خوابيدن جايز است بخلاف دو زن آزاد كه خوابيدن ميانه ايشان مكروهست و هم چنين مكروهست دخول كردن بر كنيز هر گاه طفلى آنجا باشد كه نگاه كند و وطى كنيز فاجره و كنيزى كه از زنا بهم رسيده باشد جايز است و منى در غير فرج كنيز ريختن نيز جايز است و هيچ يك از دو شريك را وطى كردن كنيز مشترك جايز نيست و در تحليل خلافست‌

قسم سيّم اباحه و تحليل‌

است و آن چنانست كه شخصى به ديگرى دخول كردن كنيز خود را حلال كند و اين قسم از خواصّ فرقه ناجيه اثنى عشريّه است و خلافست ميانه مجتهدين كه اين قسم داخل قسم اوّل است يا داخل قسم ثانى سيّد مرتضى رضى اللَّه عنه داخل قسم اوّل مى‌داند و شروط اين قسم‌ شش است:

اوّل‌ ايجاب چون أحللت لك وطي أمتي هذه يعنى حلال كردم بر تو دخول كردن فلان كنيز خود را و آيا بلفظ اباحت جايز است يا نه در آن خلافست.

دوّم‌ قبول چون قبلت.

سيّم‌ آن كه شخصى كه تحليل مى‌كند مى‌بايد كه مالك كنيز باشد پس تحليل كنيز غير جايز نيست.

چهارم‌ آن كه مالك كنيز ديوانه و طفل و مست و خفته و بيهوش نباشد و مفلسى كه حاكم شرع بواسطه قرض خواهان او را از مالش منع كرده باشد نيز نباشد.

پنجم‌ آن كه كسى كه وطى كنيز را بر او حلال مى‌كند مى‌بايد كه شخصى نباشد كه وطى او حرام باشد مثل آن كه كنيز مسلمان را به كافر تحليل كند يا كنيز شيعه را به سنّى چه اينها جايز نيست.

ششم‌ آن كه آن كنيز شوهر نداشته باشد پس هر گاه اين شروط بهم رسد وطى كردن كنيز بمجرّد گفتن صاحبش كه دخول كردن او را بر تو حلال كردم حلال مى‌شود و تعيين مدّت شرط نيست و اقتصار بر قول صاحب كنيز بايد كرد پس اگر بوسه دادن يا خدمت گرفتن كنيز را يا دست ماليدن به بدن او را حلال كند دخول كردن به او جايز نيست امّا اگر دخول كردن را حلال كند بوسه دادن و دست ماليدن به بدن او جايز و حلالست امّا خدمت گرفتن حلال نيست و فرزندى كه ازين كنيز بهم رسد اگر پدر او آزاد باشد و صاحب كنيز شرط نكرده باشد كه فرزند او بنده باشد آزاد است‌[٢] و الّا بنده.

مطلب سيّم در نكاح [دائمى‌]

[١] اين قول خالى از اشكال نيست بلكه احوط عدم انتفاع آقا است در وقتى كه مانع از انتفاع زوج باشد مگر باذن زوج و هم چنين احوط عدم مسافرت كنيز است بدون اذن زوج و اللَّه هو العالم صدر دام ظلّه العالى

[٢] گذشت بيان احسن از اين بيان صدر دام ظلّه العالى.