(١) هر كه تهيدست شود و تنگدستى را لطف حق نشمارد (رحمت) اميدبخشى را تباه كرده (كه بينوائى با صبر و شكيب موجب تكامل نفس و ترفيع مقام است) هر كه وسعت و رفاه يابد و آن را غافلگيرى تدريجى خدا نداند، مسأله خطرناكى را ساده پنداشته.

(٢) مردم، از درگاه خدا يقين خواهيد، و عافيت (رهائى از گرفتاريها) طلبيد كه بزرگترين نعمت خدا عافيت است، و بهترين چيزى كه در قلب ماند يقين است، مغبون كسى است كه در دين گول خورد، و حسرت آن را بايد خورد كه يقينش خوب است.

(٣) تا مرد باور نكند كه آنچه به او رسيده ممكن نبود نرسد و آنچه نرسيده امكان نداشت برسد (يعنى به قضا و قدر الهى، البته بمعناى صحيحش ايمان نياورد) مزه ايمان را نخواهد چشيد.

(٤) براى مؤمن هيچ گرفتارى از اين سخت‌تر نيست كه از سه خصلت محروم ماند، گفتند:

كدام خصلتها؟ فرمود: مساوات (با برادران) در مال، انصاف در حق مردم، و ياد فراوان خدا، اما نه سبحان اللَّه و الحمد لله گفتن، بلكه در حلال و حرام خدا را در نظر داشتن.

(٥) هر كه از دنيا به حد كفاف بسازد كمترين چيز كفايتش كند، و هر كه به اين حد نسازد، هيچ چيز دنيا عطشش را فرو ننشاند.

(٦) مرگ، و نه پستى؛ صبر، و نه بيتابى (ما كه روحى بلند پرواز و توانا در كالبد داريم مرگ را مشتاقانه در آغوش كشيم و تن بذلت نسپاريم، مردانه در مشكلات مقاومت كنيم و بيتابى نشان ندهيم). دنيا دو روز است، روزى با تو و روزى بر تو، چون به كام تو گردد سرمست مشو و خود را گم نكن، و چون بر خلاف مراد شود غم مخور كه اين (زير و بم) هر دو مايه آسايشند.

(٧) به هر كه خواهى محبت كن تا اسيرت شود.

(٨) چاپلوسى و حسد در طبيعت مؤمن نيست جز در راه تحصيل علم (كه ممكن است از استاد تملق گويد يا بر پيشرفت رقيب رشگ برد).

(٩) پايه‌هاى كفر چهار است: ميل (تمايلات گوناگون زيانبخش)، هراس (از خطرهاى راه، مانند فقر و گرفتارى و محروميت)، نارضائى (از تقديرات) و غضب.

(١٠) صبر و استقامت كليد مقصود است، پيروزى سرانجام استقامت است، براى هر خواسته شرايط و وقتى است كه دست تقديرش بحركت آرد (و چون وقتش رسيد مقدماتش را فراهم كند).

(١١) زبان (كفه) ترازويى است كه نادانى آن را سبك و عقل سنگين سازد (نادان پر حرف، و خردمند كم حرف است).

(١٢) هر كه خواهد به ناحق خشم خود فرو نشاند خدايش به حق طعم خوارى چشاند، خداوند با كار ناپسند دشمن است.