آداب راز و نياز به درگاه بى نياز (ترجمه عدة الداعى) - ابن فهد حلي؛ مترجم محمدحسين نائيجي - الصفحة ٣٤٧ - يادداشتهاى باب چهارم

جواب پنجم: علت آن ورود سكينه و آرامش قلبى در آن حضرت است كه فرمود: «فانزل الله سكينته على رسوله»[١] خداى آرامشش را بر پيامبرش فرو فرستاد. پس استغفار براى اظهار عبوديت و نيازمندى و شكر بر نعمت حق تعالى است.

جواب ششم: علت آن حالات خوش اظهار نيازمندى بوده است و استغفار، شكر آن حالات است لذا مجلسى گفته كه ترس مقربان ترس اجلال و اعظام است.

جواب هفتم: علت آن واردات نفسانى از قبيل ملال و حديث نفس و غفلت است كه عارض بر دلهاى صاف مى‌شود و مشوشش مى‌سازد.

جواب هشتم: چون كفار وى را گناهكار مى‌دانستند در اينكه ادّعاى رسالت نموده رفع آن حالت را به منزله استغفار دانسته است.

جواب نهم: به خاطر ترس از مكر خدا استغفار مى‌كرده است آنگاه مرحوم مجلسى مى‌فرمايد:

دو وجهى كه به خاطرم خطور كرده بهتر از اين وجوه است و آن دو عبارتند از:

وجه اول: چون ايشان پيوسته در ترقى به مراتب قرب و دوستى و عرفان و ايقان بوده و شايد اين حركت قربى و حبّى در روز هفتاد مرحله و درجه و يا بيشتر بوده است وقتى به درجه‌اى مى‌رسيد از درجه گذشته استغفار مى‌كرده‌اند گرچه آن درجات هم بالاتر از متمنيات عارفان و واصلان ديگر بوده است.

وجه دوم: چون ممكن به همه احوال و اعمال ممكن الوجود و در درجه نقصان قرار دارد هر كمالى كه دارند از حق سبحانه است وقتى به درجه بلند حق سبحان و تجلى او در مراتب عرفان خود نگاه مى‌كند خود را در معرفت و عبادت مقصّر مى‌بيند لذا مى‌فرمود:

«سبحانك ما عرفناك حق معرفتك و ما عبدناك حق عبادتك»

[١] - ٤٨/ فتح، ٢٦.