است كه فرمود: «ارجعى الى ربّك»[١] يعنى به سوى ربّ خود باز گرد يعنى به سيد و مالك خود باز گردد گوينده‌اى در روز حنين گفت: «لان يربّنى رجل من قريش احبّ الىّ من ان يربّنى رجل من هوازن» مردى از قريش رب من باشد دوستر دارم كه مردى از هوازن ربّم باشد كه منظورش آنست كه اگر مالك من مردى از قريش باشد.

ى اگر الربّ با الف و لام باشد جز به معناى معبود نيست زيرا الف و لام معناى الرب را عموم مى‌بخشد و تنها خدا، «مالك» همه اشياست و اگر بر غير خدا «مالك» اطلاق مى‌شود به لحاظ اشيايى است كه او مالكش مى‌باشد و به او نسبت دارد. ربّانيون كسانى هستند كه به تالّه و عبادت پروردگار منسوبند و چون بسوى خدا منقطع گشتند، هدفشان تنها خدمت حضرت حق است و ديگر آنكه: الربانيون آنانى هستند كه با انبيا صبر مى‌كنند و از ملازمين ايشان هستند.

٢٩- الرحمن:

به همه خلق رحمان است زيرا خداى تعالى داراى رحمت همه‌گير است كه اين رحمت همه خلق را در ارزاق و اسباب معاششان در بر مى‌گيرد و شامل مؤمن و كافر و شايستگان و نابكاران مى‌شود.

٣٠- الرحيم:

خداى تعالى به مؤمنين رحمت خاصه دارد فرمود: «وَ كانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً» به مؤمنين رحيم است و دو اسم رحمان و رحيم براى مبالغه در رحمت و مشتق از كلمه رحمت به معناى نعمت مى‌باشند خداى تعالى فرمود: وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ‌[٢] يعنى ما تو را نفرستاديم جز براى اينكه رحمت و نعمت براى عالميان را تمام كرده باشيم. ديگران هم اسم رحيم را بر خود مى‌توانند بگذارند، ولى اسم رحمان جايز نيست كه به عنوان اسم كسى غير از خدا باشد، زيرا رحمان كسى است كه مى‌تواند بلاها را برطرف كند، ولى خلق رحيم، قدرت بر طرف كردن بلاها را ندارد. و به قرآن رحمت گفته مى‌شود چنان كه به ابر رحمت گفته مى‌شود پس رحمت به معناى نعمت است چنان كه به مردم نازك دل نيز رحيم گفته مى‌شود، زيرا به واسطه رقت قلب بسيار مهربان است و كمترين مهربانى و رحمتش دعا براى ميّت و ابراز تأسّف براى وى است، ولى رحيم به عنوان صفت الهى به معناى رقّت قلب نيست بلكه معناى آن در ذات اقدس بارى تعالى به معناى ايجاد نعمت براى مرحوم و برطرف كردن بلا از اوست پس‌

[١] - ٨٩/ فجر، ٢٨.

[٢] - ٢١/ انبياء، ١٠٧.