مى‌رسد، و هر كسى سنت نيكويى بگذارد، اجر كسانى كه به آن عمل مى‌كنند به او مى‌رسد و چه مى‌دانى؟ شايد از ايشان نيز كسانى هستند كه مى‌خواهند عمل كنند، ولى مثل همين گمان باعث ترك عملشان شده باشد پس در را بروى شيطان ببند و بندگان پروردگار را براى عمل به راه بينداز! و در مورد آن از ائمه اطهار : كلامى رسيده است كه: عاقل كارى را به ريا انجام نمى‌دهد و به خاطر حيا تركش نمى‌كند.

حيله ديگرى نيز در اينجا وجود دارد كه از اولى پيچيده‌تر است كوشش كن كه آن حيله را نيز جلوگيرى كنى و راه نفوذ آن را ببندى، زيرا در غير اين صورت راه را باز مى‌كند وقتى در اول را گشود بر درهاى ديگر نيز قدرت پيدا مى‌كند[١] و آن اينكه شيطان مى‌گويد: عمل را ترك كن! تا مردم به تو گمان نيكو برند، و مشهور به بدى باشى، زيرا بهترين بندگان خدا متقيان مخفى هستند، ولى اگر در بين مردم به عبادت مشهور شدى اين تعريف شامل حال تو نمى‌شود. لازم است از اين حيله نيز بر حذر باشى و قلب خود را مراقبت كنى بنا بر اين اگر مردم تو را ببينند و مشهور شوى و دلت يكى باشد و با دانستن و ندانستن مردم فرقى نكند بر تو گناهى نيست.

چگونه مشهور نشوى در صورتى كه خداى تعالى مى‌فرمايد: بر توست بپوشى و بر من است كه اظهار كنم، بلكه بر توست كه قلب خودت را نگه دارى و تمايل به شهرت نداشته باشى راه رسيدن به اين مقصود اين است كه در اين فكر كنى كه مدح و ذم مردم و زهد بين ايشان براى تو فايده‌اى ندارد و به نياز به عمل در صحراى قيامت نگاه كنى و در نعمت‌هاى آخرت تفكر كنى پس عمل را ترك نكن! زيرا همه آفت‌ها در ترك عمل است، زيرا عمل باعث ترك كردن و دور شدن شيطان از تو مى‌شود و باعث خشوع و نشاط و اشتياق به كارهاى اخروى است و ترك عمل ضد آن است.

اشكال (عمل بدون ريا از من ساخته نيست)

علت اينكه به بسيارى از دعاها و اعمال نيكو دست نمى‌زنم، چون آوردن اين اعمال به صورت حقيقى به طورى كه اخلاص كامل در آن مراعات شده باشد، ممكن نيست. آن اخلاصى كه در روايات تعريف شده كه «بنده به اخلاص كامل نمى‌رسد جز آنكه دوست نداشته باشد به‌

[١]

سألتُ حبيبى الوصلَ منه دُعابَةً		و أعْلَمُ أنَّ الوصل ليس يكونُ‌
فمَاسَ دلالًا و ابتهاجاً و قال لى‌		برفقٍ مجيباً( ما سألتَ يَهُونُ)