آداب راز و نياز به درگاه بى نياز (ترجمه عدة الداعى) - ابن فهد حلي؛ مترجم محمدحسين نائيجي - الصفحة ٧٣ - آياتى كه در مدح علم وارد شده است

[آياتى كه در مدح علم وارد شده است‌]

بدان كه دانش مورد ستايش چنان كه ديدى در كتاب و سنت مورد ستايش قرار گرفته است و نظير اين آيه كه فرمود: شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ‌:[١] خداى و ملائكه و دانشمندان شهادت مى‌دهند كه جز او معبودى نيست. و مثل گفتار حق سبحان: هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ‌[٢] آيا آنهايى كه مى‌دانند. با آنهايى كه نمى‌دانند يكسانند. و گفتار امام صادق ٧: وقتى كه روز قيامت برسد خدا مردم را در يك جا جمع مى‌كند ترازوها گذاشته مى‌شود و خونهاى شهدا با قلم دانشمندان سنجيده مى‌شود و قلم دانشمندان سنگينتر از خون شهيدان خواهد بود. بعضى از دانشمندان گفتند: علت اين برترى آن است كه خون شهيد بعد از مرگش مورد استفاده قرار نمى‌گيرد ولى قلم دانشمند بعد از مرگش نيز مورد استفاده قرار مى‌گيرد. و نظير اين گفتار، گفتار پيامبر ٦ است (١٧) فرمود: وقتى مؤمن بميرد و ورقى از دانش بر جاى بگذارد آن ورق ساتر بين او و آتش خواهد شد و خداى تعالى به هر كلمه آن شهرى هفت بار وسيعتر از دنيا به او خواهد داد مقصود از اين علم، استحضار مسايل و تقرير مباحث و ادله نيست بلكه علمى است كه در خوف بنده خدا بيفزايد و در كار آخرت به نشاطش آورد و درس دورى از دنيا به او دهد.

حضرت امام كاظم ٧ فرمود: شايسته‌ترين دانش براى تو دانشى است كه بدون آن عمل درست نمى‌شود و لازمترين علم علمى است كه از علم به آن سؤال خواهى شد و واجب‌ترين دانش آن دانش است كه تو را به صلاح قلب راهنمايى مى‌كند و فساد آن را به تو نشان مى‌دهد و ستوده‌ترين علم به لحاظ عاقبت علمى است كه در عمل كنونى تو بيافزايد پس به علمى كه جهل آن به تو ضرر مى‌زند مشغول نباش! و غافل از دانشى مباش كه ترك آن در نادانى تو بيافزايد. اكنون به آياتى كه در مدح علم وارد شده نگاه كن اوصافى كه ما براى علما ذكر كرديم در آن آيات مى‌يابى خداى تعالى فرمود: إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ[٣] تنها بندگان دانشمند خدا، از خداى مى‌هراسند (١٨) و فرمود: أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّيْلِ ساجِداً وَ قائِماً يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ‌[٤] آيا كسى كه در اوقات شبانه در حال سجده و ايستاده دعا مى‌كند در حالى كه از آخرت مى‌هراسد و به‌

[١] - ٣/ آل عمران/ ١٨.

[٢] - ٣٩/ زمر/ ٩.

[٣] - ٣٥/ فاطر، ٢٨.

[٤] - ٣٩/ زمر، ٩.