ستايش مردم و مقام و منزلت در دلهاى خلق‌ قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا[١] بگو به فضل و رحمت الهى پس مردم به اينها خوشحال شوند.

دوم: از اظهار خوبيها و پوشاندن بديها در دنيا بفهمد كه خداى تعالى در آخرت نيز چنين با او رفتار مى‌كند، زيرا رسول خدا ٦ فرمود: خداى تعالى بر بنده‌اى در دنيا لغزشهايش را نپوشاند جز آنكه در آخرت نيز بپوشاند.

سوم: وقتى مردم فهميدند و او را ستودند خوشحال مى‌شود زيرا مى‌فهمد كه مردم در اين زمينه اطاعت حق تعالى كردند، زيرا هر مسلمانى دوست دارد كه مردم در اطاعت حق تعالى باشند و با دل و جان به طاعت الهى راغب باشند، زيرا گروهى از مردم وقتى اهل طاعت را ببينند با آنها دشمنى و حسادت مى‌كنند و آنها را مسخره مى‌نمايند و ايشان را ريا كار مى‌خوانند اين گونه از خوشحالى خوب است و ناپسند نيست و علامت اخلاص در اين نوع اين است كه اطلاع ايشان در عمل تاثيرى نكند بلكه كار او در صورت اطلاع مردم و يا عدم اطلاع آنها يكى باشد. و اگر حركت و نشاط بيشترى از نفس مشاهده كرد بداند كه رياكار است و در از بين بردن و علاج ريا با ارشاد عقل و دين كوشش كند و در غير اين صورت او از هلاك‌شدگان است.

و اما خوشحالى ناپسند اين است كه علت خوشحالى اين باشد كه مقامش در نزد مردم بالا رفته است و مردم او را مى‌ستايند و بزرگش مى‌دارند و نيازهايش را برمى‌آورند و در مقابل اعمال نيكش او را اكرام و بزرگ مى‌دارند اين همان رياى حقيقى است كه از بين برنده عمل است و عمل را از كفه حسنات به كفه سيئات مى‌برد و از كفه ترازوى سعادت به كفه خسارت مى‌برد و از درجات بهشت به دركات جهنم مى‌كشاند.

بدان كه اصل ريا دنيا دوستى و فراموشى آخرت و فكر نكردن در اجر و پاداشهاى الهى و فكر نكردن در آفت‌هاى دنيا و در نظر نگرفتن عظمت نعمت‌هاى آخرت است، و ريشه همه اينها دوستى دنيا و شهوات است و اين ريشه همه بديها و منبع هر گناهى است، زيرا وقتى عبادت براى خدا باشد از هر نوع شائبه‌اى خالى است و جز براى خدا و دار آخرت عبادت را نمى‌خواهد.

و نيز تمايل جاه و مقام در دلهاى مردم و رغبت در نعمت‌هاى دنيوى دل را مى‌ميراند و جلوى تفكر در عاقبت را مى‌گيرد و نمى‌گذارد كه از علوم الهى بهره بگيرد.

[١] - ١٠/ يونس، ٥٨.