باعث هلاكت و رضايت نفسانى مى‌گردد، حتى گمان مى‌كند كه از عبادت‌كنندگان پيشى گرفته و در عبادت، خود را از حد تقصير بيرون مى‌بيند و از من دور مى‌شود در صورتى كه گمان مى‌كند به من نزديك شده است. از طريق ديگر صاحب جواهر جمله‌اى زياده بر اين روايت بعنوان تتمه آن آورده است. پس عمل‌كنندگان بر اعمالى كه انجام مى‌دهند تكيه نكنند، زيرا اگر بكوشند و خودشان را در زحمت اندازند و عمرهاشان را در عبادت فنا كنند، از مقصرين محسوب مى‌شوند و به مقصودشان كه كرامت و متنعم شدن در بهشت و درجه بلند در دارين است دست نمى‌يابند ولى به رحمت من (نه از اعمال خود) بايد دست پيدا كنند و به فضل من اميد ببندند و به حسن ظن به من مطمئن شوند و آرام گيرند، زيرا رحمت من ايشان را در مى‌يابد و به رضوان و مغفرت من مى‌رساند و لباس عفو به ايشان مى‌پوشاند زيرا من خداى رحمان و رحيم هستم و به همين اسم ناميده شدم، و از امام باقر (ع) منقول است كه خداى سبحان مى‌فرمايد: كسى از بندگان مؤمن من از من اطاعتى را مى‌خواهد من او را به خاطر ترس از عجبش از آن طاعت باز مى‌دارم. و مسيح (ع) فرمود: اى جمع حواريين: چه چراغهايى كه باد خاموششان كرد و چه عابدهايى كه عجب خرابشان كرد. و بدان كه حقيقت عجب آن است كه عمل را بزرگ بشمارد و زيادش بداند و به آن مسرور شود. (٦٤)

اشكال‌

: اگر كسى از طاعت خوشحال و مبتهج گردد، ولى آن را بزرگ نشمارد، بلكه از انجامش خوشحال شود و عمل بيشتر را دوست بدارد و هيچ انسانى از اين خوشحالى و سرور جدا نيست زيرا وقتى شبانگاه برخيزد و يا روزى روزه بگيرد و يا به مقامى بزرگ دست پيدا كند و يا به انجام دعا و عبادتى موفق شود ناچار خوشحال مى‌شود آيا اين اعجابى است كه عمل را باطل مى‌كند و او را به جمع عجب‌كنندگان مى‌كشاند.

جواب:

عجب ابتهاج به عمل صالح و ناز كردن به عمل و بزرگ دانستن آن است و با آن خود را در مرز تقصير بيرون ببيند و اين هلاكش مى‌كند و عمل را از كفه حسنات به كفه سيئات مى‌آورد و از درجات بلند به دركات پست جهنم مى‌كشاند. سعيد بن ابى خلف از امام صادق ٧ روايت كرد كه فرمود: بكوشش و عمل سفارش مى‌كنم و اينكه خود را از مرز مقصر بودن در عبادت خدا و اطاعت او بيرون ببينى، زيرا كسى نمى‌تواند خداى تعالى را آن طور كه سزاوار است اطاعت كند و اما خوشحالى با فروتنى در نزد خداى جل جلاله و شكر بر توفيق عبادت و طلب‌