هر كس از ريا بدش آيد نفرت از ريا او را وادار مى‌كند كه از ريا دورى كند و ريا را دشمن داشته باشد و عمل خود را جز براى خدا نمى‌آورد و اطلاع مردم باعث تحرك و نشاط در عملش نمى‌شود، بلكه بود و نبود مردم و كم و زياد خوب و بد عمل در نزد او يكى است و عقل او دوست ندارد كه مردم از او مطلع شوند، ولى با همه اين اوصاف، طبيعت او تمايل به ريا دارد و دوست دارد و خوشحال مى‌شود كه مردم بدانند، ولى خود متنفر از اين طبيعت و تمايل و دوستى است و عقلش دشمن آنست و خود را بر آن ملامت مى‌كند و آيا چنين شخصى از جمله رياكاران است؟!

جواب:

خداى سبحان بندگان را به اندازه طاقت ايشان تكليف مى‌كند و چون بنده از وساوس شيطان نمى‌تواند جلوگيرى كند و نمى‌تواند طبيعت را از مقتضياتش باز دارد تا آنكه اصلا به شهوات ميل نكند و با او منازعه ننمايد بنا بر اين چون جلوگيرى از آن در قدرت انسان نيست به همين خاطر پيامبر ٦ بشارت داده كه از اين گونه تمايلات گذشت مى‌شود، (٥٩) براى اينكه بندگان از رحمت الهى نااميد نشوند و حرج لازم نيايد و مردم به خدا نزديك شوند. و به رحمت واسعه الهى اميد بندند، آنجايى كه مى‌فرمايد: خداى تعالى حديث نفس را گذشت مى‌كند مادامى كه آن را بزبان نياورده باشد و يا به آن عمل نكرده باشد، زيرا حركت زبان و اعضا مقدور بشرند، ولى خطور اوهام و وسوسه‌هاى دل در حيطه قدرت بشرى نيستند و اين مطلب واضح است و هر عاقلى آن را در مى‌يابد. بله بايد با اين خاطرات و وسوسه‌هاى نفسانى بواسطه ضد آنها مبارزه كند (٦٠) و در مقابل شهوات زشتى آنها را در نظر بگيرد و اين مبارزه تنها با شناخت عواقب شهوات و وساوس و علم دين و راهنمايى عقل ممكن است وقتى چنين كرد، نهايت تلاش خود را در اداى تكاليف انجام داده زيرا خاطراتى كه باعث ريا مى‌شوند، شيطانى هستند و نفس اماره بعد از آن تمايل به ريا پيدا مى‌كند ولى احساس تنفر از ريا از ايمان و راهنمايى عقل نشأت مى‌گيرد.

علاج ريا:

بدان كه ريشه اخلاص، (٦١)، يكسانى نهان و آشكار است چنان كه به كسى گفتند كه سفارش مى‌كنم كه اعمال علنى كنيد پرسيد: مقصود از چنين اعمالى چيست؟ پاسخ داد