پروردگارش مى‌لرزيد و وقتى ياد بهشت و جهنم مى‌كرد بسان مار گزيده به خود مى‌پيچيد و از خداى بهشت را مى‌خواست و از جهنم استعاذه مى‌كرد. عايشه گفت: رسول خدا ٦ با ما گفتگو مى‌كرد و ما با او گفتگو مى‌كرديم وقتى به هنگام نماز مى‌شد مثل اينكه ما را نمى‌شناخت و ما او را نمى‌شناختيم و اگر اين حالت مقربان و انبياء و رسولان و شاهدان حق بر مردم است پس حال ناقصان و گناهگاران بايد چگونه باشد.

فصل (٢) و از شروط دعا آن است كه چيز حرامى را از خدا نخواهد و در مورد قطع رحم سؤال نكند و دعايش مشتمل بر كم حيايى و اسائه ادب نباشد.

مفسرين در تفسير گفتار حق تعالى كه فرمود:

ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً[١] خداى را بازارى و آهسته بخوانيد گفتند: يعنى با خشوع و ذلت در خفا از خدا بخواهيد. و در تفسير إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ‌[٢]: خدا تجاوزكاران را دوست نمى‌دارد. گفتند: يعنى از اندازه و قدر خويش در دعا تجاوز نكند مثلا در دعاى خويش منازل انبيا را بخواهد. امير المؤمنين- ٧- فرمود: اى دعاكننده از خداى چيزى را كه امكان ندارد و حلال نيست سؤال نكن! و فرمود: هر كس بيش از اندازه خود سؤال كند مستحق محروميت است.

و از شروط و آداب دعا پاكيزگى شكم با روزه گرفتن و گرسنگى و تجديد توبه است. و از پيامبر ٦ روايت شده: هر كس غذاى حلالى بخورد، خداى تعالى تا چهل روز قلبش را نورانى مى‌كند. (٣٦) و فرمود: خداى تعالى فرشته‌اى دارد كه هر شب بر بالاى بيت المقدس فرياد بر مى‌دارد هر كس غذاى حرامى را بخورد خداى تعالى صرف و عدل يعنى نافله و فريضه‌اش را قبول نمى‌كند. و فرمود: اگر نماز بخوانيد به طورى كه به صورت چوب خشك گرديد و روزه بگيريد تا پشت‌تان دو تا گردد خداى تعالى از شما قبول نمى‌كند، مگر آنكه تقوايى باز دارنده داشته باشيد. و از آن حضرت روايت شده است: عبادت با غذاى حرام مثل بنا بر روى ماسه است. و گفته شده است: مثل بنا بر روى آب ساختن است. و فرمود: دعا با نيكى مثل نمك در طعام است.

بدان كه بعضى از اين شروط همان طور كه در ابتداى دعا نياز است استمرار و دوام آن بعد از دعا

[١] - ٧/ اعراف، ٥٣.

[٢] - ٧/ اعراف، ٥٣.