وقتى آداب و شرايط قبل و مقارن و بعد از دعا را دانستى. از جمله آن آداب پنهان داشتن دعا و مخفى نگه داشتن آن است و اين پادشاه آداب و حافظ آنهاست، زيرا به آن واسطه از دشمنان اعمال و از بين برنده آن حفظ مى‌شود كه به واسطه آن اعمال هدر مى‌رود، بلكه دعا را وبال گردن آدم مى‌كند، و آن دورى از رياست و اگر ثواب دعا دستگيرش نشود اقلا از عقاب آن به سلامت مى‌ماند و نظير آفت ريا، عجب و خود پسندى است، زيرا خود پسندى عمل را از بين مى‌برد و باعث دشمنى خدا مى‌شود.

مهلكات انسان‌

و آن دو قسم است:

اول ريا

و حقيقت ريا تقرب به مخلوق به وسيله اظهار طاعت و منزلت خواهى در نفوس مردم و تمايل به بزرگداشت و اكرام و تسخير مردم در بر آوردن مقاصد خويش مى‌باشد (١- ٥٨)، و همين شرك خفى است. رسول خدا ٦ فرمود: هر كس نماز بگذارد و در آن ريا كند شرك ورزيده است سپس اين آيه را قرائت فرموده است‌ قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى‌ إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً[١]. بگو من بشرى مثل شما هستم كه به من وحى مى‌شود. پروردگار شما خداى يگانه است پس هر كس اميد لقاى وى را دارد كارهاى شايسته انجام دهد و در عبادت پروردگارش كسى را شريك نكند.

و از آن حضرت است كه فرمود: خداى تعالى مى‌فرمايد: من شريك خوبى هستم هر كس در عبادتش مرا با ديگرى شريك كند آن عبادت را به شريك مى‌دهم و خود بر نمى‌دارم، زيرا من تنها عملى را قبول مى‌كنم كه خالص باشد. و در حديث ديگر آمده است: من بى‌نيازترين شريكم هر كس عملى كند و مرا در آن با ديگرى شريك كند من از او برى هستم و آن عمل از آن شريكم مى‌باشد و آن حضرت فرمود: هر حقى حقيقتى دارد و هيچ كس به حقيقت اخلاص نمى‌رسد مگر اينكه علاقمند باشد كه كسى بر عمل خدايى، او را سپاس نگويد.

بدان كه: پنهان كارى چنان كه در ابتدا مطلوب است بعد از دعا نيز مطلوب است سپس توصيه مى‌كنم كه شما به پنهان كارى ادامه دهى و بواسطه آشكار كردن دعا آن را از بين نبرى و

[١] - ١٨/ كهف، ١١٠.