آداب راز و نياز به درگاه بى نياز (ترجمه عدة الداعى) - ابن فهد حلي؛ مترجم محمدحسين نائيجي - الصفحة ٢٨١ - ٢١ - العليم

او يكى است. و ظاهر گاهى به معناى غالب و قادر مى‌آيد فَأَصْبَحُوا ظاهِرِينَ‌[١] يعنى پيروان عيسى (ع) پيروز شدند.

١٨- الباطن:

يعنى از ادراك ديده‌ها در حجاب است و از آلودگى خاطرها و افكار پاك است پس او ظاهر خفى است، يعنى به دلايل و نشانه‌ها، روشن و هويدا است. و خفى است يعنى از اينكه اوهام او را به حقيقت دريابند پنهان است. ذاتش محجوب است ولى آيات او ظاهر است پس او باطن است بدون آنكه در حجاب باشد. ظاهر است بدون آنكه نزديكى حاصل شده باشد و گاهى باطن به معناى بطون يعنى خبره و آگاه به داخل اشياء است. «بطنه مرد» يعنى دوست خاص وى كه او در امور ايشان دخالت مى‌كند و ايشان در امور او دخالت مى‌كنند و معنايش اين است كه او به پنهانى‌ها و سراير اشخاص آگاه است پس از پنهانى‌هاى دلها خبر دارد و بر غيوب مخفى مطلع است.

١٩- الحىّ:

او فعال مدرك و زنده مى‌باشد و مرگ و فنا بر او روا نيست و به حيات نيازمند نيست كه به واسطه آن حى و زنده باشد.

٢٠- الحكيم:

يعنى كسى كه براى خلق اشيا محكم كارى مى‌كند و معنى محكم كارى يعنى تدبير درست و صورت زيبا و اندازه بجا. و گفتند: حكيم به معناى دانا و لغت حكيم به معناى علم است، چون خداى تعالى فرمود: يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ[٢] و حكيم يعنى آنكه كار ناشايسته انجام نمى‌دهد و از واجبى سرباز نمى‌زند و حكيم آنست كه اشيا را در جايگاهشان مى‌گذارد پس در تقدير اشيا كسى حق اعتراض ندارد و در تدبيرش كسى حق خشمگين شدن ندارد.

٢١- العليم:

يعنى وى كسى است كه ادراك پنهانى‌ها و امور مخفى مى‌نمايد كه دانشمندان خلق ادراكش نمى‌كنند چون خداى تعالى فرمود: وَ هُوَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ و لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ‌[٣] داناى به جزئيات قبل از حدوث اشياء و بعد از حدوث آنهاست.

[١] آخر/ صف.

[٢] - ٢/ بقره، ٢٦٩.

[٣] - ٤/ نساء، ٣٤.