شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٩ - تمهيد

مسائل شبيه به هم است، لذا همه آنها را يكجا مطرح مى‌كنند.

متن بيان آخوند خراسانى چنين است:

فصل: لو شكّ فى وجوب شى‌ء أو حرمته و لم تنهض عليه حجة جاز شرعا و عقلا ترك الأول و فعل الثانى و كان مأمونا من عقوبة مخالفته كان عدم نهوض الحجة لاجل فقدان النصّ أو إجماله و احتماله الكراهة أو الاستحباب أو تعارضه فيما لم يثبّت بينهما ترجيح ....[١]

نكته هشتم. همان گونه كه شبهه وجوبيه و تحريميه داريم، شبهه استحبابى و كراهتى هم داريم. شبهه وجوبيه عبارت است از دوران امر بين الوجوب و غير الحرمة از ساير احكام تكليفيه از استحباب و .... شبهه تحريميه عبارت است از دوران امر بين الحرمة و غير الوجوب از ساير احكام. شبهه دوران بين المحذورين عبارت است از دوران امر بين وجوب و حرمت. شبهه استحبابى عبارت است از دوران امر بين الاستحباب و الاباحه. شبهه كراهتى عبارت است از دوران امر بين الكراهة و الاباحه.

دوران بين المحذورين عبارت است از دوران امر بين الاستحباب و الكراهة.

پس تمام آن صور و شقوقى كه در شبهه وجوبيه و تحريمه و دوران بين المحذورين وجود دارد كه تكاليف الزاميه هستند، در شبهه استحبابى و كراهتى و دوران بينهما نيز كه تكاليف غير الزاميه‌اند جارى است. البته گروهى گفته‌اند ادلّه برائت در شبهات استحبابيه و كراهتيه و دوران بينهما جارى نيست؛ زيرا اين ادلّه براى نفى مؤاخذه و عقاب هستند و در استحباب و كراهت ذاتا عقابى نيست. پس رفع شارع عبث است ولى حق آن است كه ادلّه برائت شامل اين صور نيز مى‌گردند و در آثار خاصه جارى مى‌شود. مثلا كسى نذر كرده كه به شكرانه انجام هر مستحبى يك درهم صدقه بدهد. حال عمليه را انجام داد، شك دارد كه مستحب بود تا تصدّق كند يا خير. در نتيجه شك دارد كه اشتغال ذمّه پيدا كرده يا نه؟ اصل برائت جارى مى‌كند و در باب شك در كراهت و ... چنين است. منتهى اين امور ثمرات نادر هستند.

نكته نهم. گاهى شبهه دوتا دوتا محاسبه مى‌شود؛ يعنى طرف شبهه دوتا و گاهى‌

[١]. كفاية الاصول، ج ٢، ص ١٦٧.