شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٢٣ - حديث پنجم مكاتبه على بن محمد قاسانى
و أفطر للرّؤية».
به عقيده شيخ انصارى رحمه اللّه، دلالت اين حديث بر مدعا، از همه احاديث ديگر اظهر است، منتهى سند آن خراب است.
كيفيت دلالت: امام عليه السّلام در ابتدا مىگويد: اليقين لا يدخله الشك سپس متفرع كرده برآن اين را: صم للرؤية؛ پس تا رؤيت هلال رمضان نشده صوم واجب نيست و استصحاب مىكنيم بقاى شعبان يا عدم دخول رمضان را.
و نيز فرموده: افطر للرؤية؛ پس مادامىكه رؤيت هلال شوال نشده صوم حرام نيست، بلكه واجب است و استصحاب مىكنيم بقاى رمضان يا عدم دخول شوال را پس حديث كاملا مربوط به استصحاب است. (هذا رأى الشيخ الاعظم الانصارى رحمه اللّه).
مصنف به پيروى از مرحوم آخوند خراسانى رحمه اللّه ادعا مىكنند كه در حديث فوق دو احتمال وجود دارد:
١. مراد از يقين در كلمه اليقين ... يقين به عدم دخول رمضان يا شوال باشد بنابراين احتمال حديث به درد استصحاب مىخورد كه اليقين لا يدخله الشك يعنى شك در ماه رمضان با يقين به عدم دخول نقض نمىشود و هكذا نسبت به ماه شوال.
٢. مراد از يقين، يقين به دخول ماه رمضان و شوال باشد و منظور آن است كه در اين باب يقين معيار است و موضوع وجوب صوم يقين به رؤيت است چه اينكه موضوع وجوب افطار هم يقين به رؤيت هلال شوال است. پس مادامىكه يقين نيست موضوع وجوب صوم يا افطار نيست و موضوع كه نبود حكمى هم نيست و اين ربطى به استصحاب ندارد.
ازقضا روايات فراوانى هم مؤيد اين احتمال است. پس اين حديث نه تنها اظهر روايات نيست، بلكه ظهور در استصحاب هم ندارد نه تنها ظهورى در استصحاب ندارد، بلكه در احتمال ثانى ظاهر است، پس به درد استصحاب نمىخورد.
و اما روايات مؤيّده: صاحب وسائل الشيعة تحت عنوان «يوم الشك» رواياتى را آورده كه مصنف به سه روايت اشاره مىكنند:
١. قول ابى جعفر عليه السّلام: اذا رأيتم الهلال فصوموا و اذا رأيتموه فأفطروا و ليس