شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٣٦ - دلايل روايى برائت
الف. آثار عقليه: مثلا اگر انسان مضطر شود به ارتكاب احد الضدّين اثر عقلى آن قهرا و جبرا ترك ضد ديگر است، چون اجتماع ضدّين نشايد؛ مثل ترك صلاة عند الاضطرار الى النوم.
ب. آثار عاديه: آثارى كه عادتا بر اين فعل مترتب مىشود. مثلا شرب خمر عادتا مسكر است.
ج. آثار شرعيه بلاواسطه: آثارى كه شرع مقدس بر اين فعل مترتب كرده است؛ مثل ترتّب حدّ شرعى يا قصاص يا ديه بر فعل مكلف.
د. آثار شرعيه مع الواسطه: آثارى كه بر فعل انسان مع الواسطه مترتب مىشوند.
حال آثارى كه طبق حديث رفع، رفع شده خصوص آثار شرعى است كه جعل و رفع آنها به يد شارع است و اما آثار عقلى و عادى و حتى شرعى مع الواسطه مورد بحث ما نيست.
سوم. آثار شرعيهاى كه بر افعال ما مترتب مىشوند در تقسيم ديگر سه دسته مىشوند:
الف. آثار شرعيهاى كه بر افعال اختياريه ما با همين عناوين نهگانه مذكور در حديث رفع مترتب مىشود؛ مثل وجوب كفاره كه بر قتل خطايى مترتب مىشود و ....
اينگونه از آثار عند الخطأ مرتفع نمىشود وگرنه تناقض است.
ب. آثار شرعيهاى كه بر فعل ما با عنوان عمد مترتب مىشود؛ مثلا اگر كسى در ماه رمضان عمدا افطار كند، فلان مبلغ كفاره دارد. اينگونه از آثار هم وقتى كه عمدى نبود خودبهخود مرتفع مىشوند؛ چون موضوعشان منتفى است و با نبود موضوع حكم هم نابود است و نيازى به رفع شارع نيست؛ بلكه محال است. چون تحصيل حاصل است كه محال محض است.
ج. آثار شرعيهاى كه بر افعال اختياريه ما به نحو لا بشرط مترتب شده و بر ذات العمل بار مىشوند نه بر عمل معنون به عنوان خطايى يا عمدى كه بشرط شىء است. مثلا شارع فرموده اگر كسى شراب بخورد هشتاد تازيانه يا عقاب اخروى دارد.
اينگونه از آثار عند الخطاء و النسيان و ... مرتفع مىگردد.
چهارم. از آن رهگذر كه حديث رفع در مقام امتنان صادر شده، لذا امورى را رفع