شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٧ - اصالة البراءة

اصالة البراءة

پس از اينكه به‌عنوان مقدمه با كليات باب اصول عمليه آشنا شديم، اينك وارد اصل مبحث مى‌شويم. اصل اول از اصول عمليه عامه كه در سراسر فقه جريان دارد، اصل برائت است. مفاد اصل برائت اين است كه اگر در مورد فلان موضوع (نظير اقامه در نماز) حكم واقعى وجوب بوده ولى شما در ظاهر آن را ترك نمودى، در اثر شك و اجراى اصل برائت، فرداى قيامت معاقب نخواهى بود، بلكه معذور هستى. همچنين اگر تصادفا فلان موضوع (مثل استعمال دخانيات) حكم واقعى‌اش حرمت بوده ولى شما با اجراى اصل برائت و حكم به اباحه ظاهريه، آن را مرتكب شدى، عقاب نخواهى شد. مورد استفاده از اين اصل، شك در اصل تكليف است؛ چه وجوبيه و چه تحريميه، حال در مواردى كه شك در اصل تكليف داريم- چه ايجابى و چه تحريميه-، آيا مجراى اصالة البراءة است يا اصالة الاحتياط؟ در اين زمينه اقوال نظرات فراوانى مطرح است كه عمدتا و نوعا قائل به تفصيل هستند، ولى دو نظريه از همه مهم‌تر است كه ما همان‌ها را طرح مى‌كنيم:

١. بيشتر اصوليان برائتى هستند.

٢. بيشتر اخباريان احتياطى هستند (در شبهات حكميه تحريميه).

البته به اخبارى‌ها چهار قول نسبت داده شده كه مرجع تمام آنها به لزوم اجتناب از محتمل التكليف است: قول به حرمت ظاهريه، قول به حرمت واقعيه، قول به توقف، قول به احتياط.