شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١١٩ - تنبيه هشتم شبهات محصوره و غير محصوره
چنين موردى است: هركسى كه علم اجمالى را مؤثر مىداند در اين مورد هم احتياط را واجب مىداند. پس بر خنثى كشف هريك از قبل و دبر حرام است همچنين تكلّم با رجال و نسوان بيش از حدّ ضرورت حرام است. و كذا يحرم عليه استماع صوتهما و يحرم عليه التزويج و التزوج لوجوب احراز الرجوليّة فى الزوج و الانوثية فى الزوجة ولى هريك از مردان و زنان آزادند و حق دارند به خنثى نظر كنند، چون پاى دو كس در ميان آمد هركدام در حق خود اصالة الحلية جارى مىكنند.
ان قلت: عمومات قرآنيه را چه مىگوييد كه فرموده: قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ ...)، قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ ...)؟
قلت: اين تمسك به عامه در شبهات مصداقيه است و هو لا يجوز.
خلاصة الكلام: خنثى اجمالا مىداند كه به يكى از اين دو خطاب مخاطب است، پس بايد احتياط كند.
تنبيه هفتم
«المشتبه باحد المشتبهين حكمه حكمهما لانّ مقدّمة المقدّمة مقدّمه».
تنبيه هشتم: شبهات محصوره و غير محصوره
شبهات مقرونه به علم اجمالى در يك تقسيم به دو قسم منقسم مىگردند:
١. شبهات محصوره
٢. شبهات غير محصوره
مشهور علماى اصول فرمودهاند: علم اجمالى در شبهات محصوره مؤثر است ولى در شبهات غير محصوره منجز نيست، ما در اين تنبيه در دو مقام بحث مىكنيم:
اول. تحديد موضوع و بيان اينكه مراد از شبهه محصوره و غير محصوره چيست؟
دوم. بيان حكم هريك از شبهه محصوره و غير محصوره از ديدگاه دانشمندان.
مقام اول: از سوى فقها عظام چندين ضابطه در شناخت و تعيين شبهه محصوره از غير محصوره بيان شده كه ما به اهمّ آن ضوابط اشاره مىكنيم:
١. گروهى عرف و عقلاى عالم را ضابطه و معيار قرار دادهاند و گفتهاند: هر عددى كه در نزد عرف شمردن آن دشوار باشد مثل عدد هزار شبهه در آن، شبهه غير محصوره