شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٠٥ - حديث اول صحيحه اولى زراره

نمى‌توان از اين حديث براى شبهات حكميه استفاده كرد آرى، از يك قرينه ديگرى تعميم را مى‌توان استفاده كرد و آن كلمه ابدا است كه سور قضيه كليه است و دلالت واضحى دارد بر عموميت و اطلاق و مفادش آن است كه هر يقين چه به حكم تعلق گرفته باشد و چه موضوع، چه در شبهات حكميه و چه در موضوعات اصلا و ابدا به توسط شك قابل نقض نيست. حال از اين تعبير مى‌توان عموميت را فهميد. پس از لحاظ فقه الحديث به اين نتيجه رسيديم كه حديث هم به درد شبهه حكميه و هم موضوعيه مى‌خورد.

٢. دلالت فقه الحديث بر حجيت استصحاب: استدلال به اين صحيحه براى حجيت استصحاب از اين جمله شروع مى‌شود: و الّا فانّه على يقين ...

كيفيت استدلال: از اين قرار است: كلمه الّا در اصل ان لا بوده كه نون ساكن در حرف لام كه از حروف يرملون است ادغام شده و به صورت كلمه واحده درآمده و كلمه ان از ادوات شرط است كه نياز به فعل شرط و جزاء شرط دارند و لا اشاره به فعل شرط است؛ يعنى و ان لم يستيقن انه قد نام و اما جزاء اين شرط كدام است؟ در اين زمينه چهار قول وجود دارد:

١. قول شيخ انصارى و آخوند خراسانى رحمهم اللّه آن است كه جزاء شرط محذوف است و جمله فانه على يقين من وضوئه علت آن جواب محذوف است كه قائم مقام فعل شرط شده و فاء در فانه همان فائى است كه بر سر علت در مى‌آيد و نمونه‌هايى زيادى در آيات و روايات داريم كه جواب شرط حذف شده و اقيم العلة مقامه.

چند مثال: الف. إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْكُمْ‌ جواب شرط عبارت بوده از: فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً).

ب. إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ‌ كه جواب شرط بوده: «فلا تعجب» يا «فلا بعد فيه».

ج. وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَتْ ... كه جواب شرط بوده: لا تحزن).

د. وَ إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى‌ كه جواب شرط بوده «فتتعب نفسك بلا حاجة».