شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٢٢ - تنبيه هشتم شبهات محصوره و غير محصوره

١. آيا در شبهات غير محصوره هم مانند محصوره احتياط واجب است يا نه؟

٢. برفرض عدم وجوب احتياط و موافقت قطعيه آيا مخالفت قطعيه جايز است يا خير فقط بايد به قدر حرام اجتناب كرد و ارتكاب ما بقى جايز است.

و اما مرحله اول: مشهور علما مى‌گويند: در شبهات غير محصوره اجتناب از همه اطراف و احتياط كردن واجب نيست و براى اثبات اين مدعا دلايلى دارند:

١. ادعاى اجماع بر عدم وجوب احتياط، جناب وحيد بهبهانى و شهيد ثانى و ...

ادعاى اجماع نموده‌اند و جناب شيخ انصارى هم پذيرفته است، ولى متأخرين آن را قبول ندارند به حكم بيانى كه در جلد سوم از اين شرح آورديم.

٢. وجوب اجتناب در شبهات غير محصوره عسر و حرج دارد. (صغرا)

عسر و حرج در اسلام منفى‌اند به حكم‌ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ). (كبرا) پس وجوب اجتناب منفى است (نتيجه)

بيان صغرا: عسر و يسر سه نوع‌اند:

الف. عسر و يسر نادر: يعنى يك تكليفى اعم از وجوب يا حرمت براى گروه قليلى عسر دارد و لو براى نوع مردم يسر دارد و يا بالعكس؛ يعنى تكليفى براى گروه قليلى يسر دارد و لو براى نوع مردم عسر دارد اولى مثل وجوب وضو كه براى نوع مردم آسان است، ولى براى چند نفرى ممكن است دشوار باشد در اثر مريضى و سرما و ...

دومى مثل وجوب صوم در حال سفر كه براى نوع مردم عسر دارد و لو براى قليلى از انسان‌ها آسان باشد.

ب. عسر و يسر غالب: يعنى تكليفى براى نوع مردم مشكل باشد و لو براى گروه اندكى آسان است مانند مثال دوم مذكور و يا بالعكس؛ يعنى تكليفى براى نوع مردم آسان است و لو براى گروه قليلى از انسان‌ها دشوار باشد، همانند مثال اول مذكور.

ج. عسر و يسر دائم: يعنى تكليفى براى همه مردم عسر داشته باشد مثل تحصيل علم به احكام شرعيه و يا تكليفى براى همه مردم آسان باشد.

حال احكام شرعيه داير مدار عسر و يسر نادرى نيستند كه هرجا براى گروهى قليلى از مردم آسان بود و لو براى اكثر مردم عسر داشته باشد آن وجوب يا حرمت‌