شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٧٤ - امر دوم شمول شك سارى
را سوزاند يا نه؟ چون احتمال وجود مانع يعنى رطوبت و يا عدم مماس بودن در ميان است، متيقّن ما وجود مقتضى است كه نار باشد و مشكوك وجود مانع است كه رطوبت باشد.
مثال شرعى: بدن شخص آلوده به نجاست بود، آب به بدن مىريزد تا تحصيل طهارت كند «اين مقتضى»، ولى شك دارد كه آيا غسل شستن حاصل شد يا نه، چون احتمال مىدهد كه شايد مانعى بوده و نگذاشته آب به آن خبث برسد متيقّن ما وجود المقتضى است كه ريختن آب باشد و مشكوك ما وجود مانع است طبق بيانى كه شد اخبار استصحاب شامل اين موارد نيست.
بعضىها براى حجيت قانون مقتضى و مانع به سيره عقلا تمسك كردهاند، به اين بيان:
بناى عقلاى عالم بر اين است كه هركجا يقين داشته باشند به وجود مقتضى و شك داشته باشند در وجود مانع مثلا يقين دارم كه آتشى روى فرش بود، ولى شك داريم در رطوبت در چنين مواردى عقلا حكم مىكنند به وجود معلول و معطل نمىشوند كه عدم المانع را احراز كنند.
جواب ما: اين صرف ادعاست و چنين سيرهاى براى ما ثابت نيست، بلكه خلاف آن ثابت است؛ زيرا اگر شخصى مثلا سنگى را به سوى ديگرى پرتاب كند و ما شك كنيم كه آيا مانعى بود كه سنگ به او اصابت نكند يا نه، ولى يقين دارم كه اگر بخورد او را خواهد كشت آيا در اينجا عقلا حكم مىكنند به تحقق قتل و جواز قصاص؟ هرگز.
نتيجه: اخبار الاستصحاب قانون مقتضى و مانع را شامل نيست دليل ديگرى هم براى حجيت اين قانون نداريم فهو ليس بحجة.
امر دوم [: شمول شك سارى]
آيا اخبار استصحاب قانون يعنى و شك سارى را شامل مىشود يا خير؟
در اينجا سه احتمال متصور است:
١. اخبار مذكور مختص به قاعده اليقين باشند اين احتمال بالاجماع باطل است علاوه بر اينكه مورد برخى از احاديث مذكور خصوص باب استصحاب است كه