شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٦٨ - تنبيه سوم اخبار من بلغ(تسامح در ادله سنن)
١. استدلالى كه شيخ انصارى رحمه اللّه از قول اين عده نقل نموده و آن اينكه اخبار من بلغ از قبيل حديث من سرّح لحيته فله كذاست و همانطور كه در آن اخبار بالاجماع از راه وعده ثواب امر مولوى و شرعى استحبابى را كشف مىكنيم (چونكه ثواب كاشف از رجحان و مطلوبيت عمل نزد مولى است و قدر متيقّن از رجحان استحباب است، پس وجوب استنباط نمىشود) و همان گونه كه در مواردى از راه تهديد به عقاب بر ترك ما وجود امر مولوى وجوبى را كشف مىكنيم و يا از راه تهديد به عقاب بر فعل ما وجود نهى مولوى تحريمى را كشف مىكنيم. همچنين از راه وعده ثواب در باب اخبار من بلغ وجود يك امر مولوى استحبابى را كشف مىكنيم (استحباب به خاطر اين است كه شك در وجوب داريم و اصالة البراءة جارى مىكنيم پس قدر متيقّن استحباب و امر استحبابى درست مىشود).
از اين استدلال جوابهايى داده شده مهمترين جواب آن است كه: ترتب ثواب و اجر بر يك عمل با وجود يك امر مولوى شرعى ملازمه ندارد؛ زيرا اجر و عوض، يك ثواب تفضّلى است كه خداوند به انسان مىدهد؛ به دليل اينكه اخبار من بلغ مىگويد:
من بلغه ثواب ... كه عنوان بلوغ مطرح است؛ يعنى همان اندازه به گوش مكلف رسيده كه فلان عمل داراى ثواب است. حال اين خبر مطابق با واقع باشد يا نباشد اگر مكلف به اميد رسيدن به آن ثواب انجام داد، خداوند او را نااميد نمىكند و پاداش را به او مىدهد. اين تفضّل الهى را مىرساند نه استحقاق مكلف را براى ثواب، و وقتى كه تفضّلى شد كاشف از امر مولوى نيست و ملازمه با امر شرعى ندارد. اگر خداوند تفضّل كند و كوهى را در مقابل كاهى به انسان بدهد، از كرم نامتناهى او به دور نيست.
اگر او تفضّل كند و همه گناهان انسان را ببخشايد مهم نيست. اگر او تفضّل كند و به نيت خير هم پاداشى دهد كه «نيّة المؤمن خير من عمله» بحثى نيست، اگر او كرامت نمايد و در برابر يك عمل ده پاداش بپردازد كه «من جاء بالحسنة فله عشر امثالها» تعجبى ندارد؛ اما اين تفضّلات و الطاف كريمانه مستلزم وجود امرى مولوى نيست، بلكه بهمجرد انقياد و تسليم و حسن سريرة و حسن فاعلى به مكلف عنايت فرموده است.