شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٤٦ - مبحث دوم نقصان الجزء أو الشرط سهوا

مبحث اول: ترك الجزء أو الشرط عمدا

امورى كه جزئيت يا شرطيت آنها محرز و مسلم است اگر از سوى مكلف عمدا تفويت شوند و در عمل اتيان نشوند بالاجماع عمل را باطل مى‌كنند و لذا اين بحث از محل نزاع اصوليان بيرون است و دليل مطلب عبارت است از:

١. لو لم توجب النقيصة العمديّة البطلان يلزم لغوية دليل الاجزاء و الشرائط و اللازم باطل فالملزوم مثله.

٢. لو لم نقل ببطلان العمل بالنقصان العمدى يلزم الخلف اى ما فرضناه جزء أو شرطا للواجب ان لا يكون كذلك و اللازم باطل لرجوع الخلف الى التناقض فالملزوم مثله.

مبحث دوم: نقصان الجزء أو الشرط سهوا

هرگاه امرى جزئيت و يا شرطيت آن در عبادت محرز شود مثل فاتحة الكتاب و طهارت و مكلف در اثر غفلت و عدم التفاوت آن را ترك نمايد آيا عمل فاسد مى‌گردد يا خير؟ در اين رابطه در دو مقام بحث داريم:

١. مقتضاى قاعده اوليه چيست؟

٢. مقتضاى قاعده ثانويه چيست؟

اما مقام اول: توضيح مطلب بر بحث از سه ناحيه توقف دارد:

١. آيا عقلا و در مرحله ثبوت امكان دارد كه شخص ناسى به ما عداى جزء يا شرط منسى مخاطب واقع شود يا خير؟ يعنى آيا امكان دارد كه شارع بفرمايد: ايها الناسى للسورة يجب عليك اتيان الصلاة بدون السّورة، يا ممكن نيست؟

٢. برفرض امكان در مقام ثبوت و تصور آيا در مقام اثبات و تصديق دليلى بر اين امر داريم يا خير؟ يعنى آيا اماره يا اصلى قائم شده مبنى بر خطاب ناسى به عمل فاقد جزء و شرط يا خير؟

٣. برفرض عدم امكان در مقام ثبوت و يا ثبوت امكان و نبود دليل معتبر برآن آيا از شخص ناسى همين عمل فاقد جزء يا شرط مجزى است يا خير؟ يعنى آيا پس از رفع نسيان و آمدن التفات بر ناسى واجب است كه عبادت را با جزء و يا شرط منسى اعاده‌