شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٤٤ - آياتى از قرآن

عقاب بلا بيان جارى است.

اخباريان و احتياط

حضرات مجتهد در باب شك در تكليف- چه در شبهات موضوعيه و چه در شبهات حكميه، آن‌هم چه شبهات وجوبيه و چه تحريميه و درهرصورت چه منشا شبهه فقدان نص و يا اجمال نص و يا تعارض نصين باشد- به ترخيص و اباحه ظاهريه فتوا داده و براساس ادلّه چهارگانه اصالة البراءة را پذيرفته‌اند.

در برابر اصوليان، اخبارى مسلك‌ها احتياط را برگزيده و در خصوص شبهات تحريميه- چه منشا شبهه فقدان نص و يا اجمال نص و يا تعارض نصين باشد- اصالة الاحتياطى شده‌اند. ولى در شبهات حكميه وجوبيه و در شبهات موضوعيه، اكثر اخباريان همانند اصوليان انديشيده و برائتى هستند. اخباريان براى اثبات احتياط در شبهات تحريميه به سه دسته دليل، تمسك كرده‌اند:

١. آياتى از قرآن‌

٢. رواياتى از سنت‌

٣. حكم عقل‌

اما به اجماع تمسك نكرده‌اند؛ چون مسئله اختلافى است و اجماعى وجود ندارد.

آياتى از قرآن‌

اخباريان به سه دسته از آيات قرآن تمسك كرده‌اند:

١. آياتى كه از قول به غير علم نهى مى‌كنند مثل: أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ)، و نيز مانند: قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ).

كيفيت استدلال: اين آيات از قول به غير علم منع نموده و آن را افتراى بر خداوند و تشريع دانسته‌اند؛ يعنى ادخال ما لم يعلم كونه من الدين فى الدين و تشريع به ادلّه چهارگانه حرام است. نيز قول مجتهدين كه در موارد شبهات حكميه قائل به اباحه و ترخيص ظاهريه هستند و مى‌گويند شارع به ما رخصت داده است، به غير علم بوده و تشريع و حرام است.