شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٢٦ - تفصيل ميان شك در مقتضى و رافع
١. تعليلى كه در بعضى روايات آمده مثل لانّك كنت ... ظهور در تعميم دارد لانّ العلة تعمم.
٢. كلمه ابدا كه در بعضى روايات آمده و ظهور در عموميت دارد و شامل جميع شبهات مىگردد.
٣. از كلمه اليقين جنس اليقين مراد است؛ يعنى يقين بما هو يقين با شك بما هو شك نقض نمىشود هر يقينى باشد و به هر امرى تعلق گرفته باشد چه يقين به حكم و چه يقين به موضوع.
٤. بعضى روايات هم كه از اصل و اساس ظهور در عموميت دارند و قانون كلى هستند مثل حديث چهارم كه من كان على يقين ... اين حديث بيان نكرده كه على يقين به حكم يا به موضوع، اهل ادب مىگويند حذف متعلق مفيد عموم است؛ يعنى چه يقين به حكم باشد و چه به موضوع. پس حق آن است كه اين روايات عموم دارند و شامل هر دو قسم از شبهات مىشوند و اما ادلّه احتياط دلالتشان بر وجوب احتياط ناتمام است چنانچه در جاى خود ذكر كرديم و لذا صلاحيت ندارند كه با ادله استصحاب معارضه كنند.
تفصيل ميان شك در مقتضى و رافع
قول نهم از اقوال باب استصحاب، تفصيل ميان شك در مقتضى و شك در رافع بوده و نخستين كسى كه چنين تفصيلى داده جناب محقق اول صاحب المعارج است. پس از ايشان جناب محقق خونسارى اين تفصيل را با اندك تفاوتى پذيرفته است. در پايان جناب شيخ انصارى به اين تفصيل بهاى زيادى داده و متأخرين از شيخ اين تفصيل را محور مباحث خود قرار دادهاند. گروهى از قبيل محقق نايينى رحمه اللّه آن را پذيرفتهاند و گروهى از قبيل محقق خراسانى آن را رد كردهاند و طرفدار حجيت استصحاب به نحو مطلق هستند. به نظر مصنف همين نظريه حق است، ولى روش اثبات ما غير از روش اثبات آخوند خراسانى است.
در رابطه با اين تفصيل در دو مقام بحث مىكنيم:
١. مراد از كلمه مقتضى و مانع چيست؟