شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٨ - تمهيد

نكته هفتم. يك تقسيم‌بندى كلى در باب شكوك و شبهات مورد بحث:

جناب شيخ انصارى براى مبحث شك كه موضوع بحث ماست يك تقسيم‌بندى اساسى دارند كه ٤٨ صورت درست مى‌كنند و به تفصيل درباره هريك از آنها بحث مى‌كنند و آن اينكه: يا حالت سابقه ملاحظه مى‌شود و يا خير در هريك از دو صورت يا شك در اصل تكليف است و يا شك در مكلّف به؛ ٤ ٢^ ٢.

در هريك از اين چهار صورت يا شبهه تحريميه است و يا وجوبيه و يا دوران بين المحذورين، و در هريك از اين دوازده صورت يا منشا شبهه فقدان نص است و يا اجمال نص و يا تعارض نصين و يا امور خارجيه مجموع مى‌شود ٤٨ صورت به اين بيان: (حاصل ضرب اقسام) ٤٨ ٤^ ١٢ ٣^ ٤ ٢^ ٢.

شك‌

حالت سابقه حالت سابقه‌

ملاحظه مى‌شود ملاحظه نمى‌شود

شك در اصل تكليف شك در مكلف به‌

شبهه تحريميه‌

شبهه وجوبيه دوران بين محذورين‌

منشا شبهه فقدان نص اجمال نص تعارض نصين امور خارجيّه‌

و لكن جناب آخوند خراسانى و پيروان ايشان، تمام اين مباحث عريض و طويل ولى پرفايده را در چند سطر خلاصه كرده و فرموده: چرا ما بحث را اختصاص به شبهه وجوبيه دهيم يا تحريميه، بلكه به‌طور كلى مى‌گوييم: اگر مكلف، شك در تكليف داشته باشد ... كه شامل شبهات وجوبيه و تحريميه و دوران بين محذورين با همه اقسامى كه دارند از فقدان نص و اجمال نص و ... مى‌شود. استدلالات در همه اين‌