شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١١٦ - ٤- خبر واحد

حرم با شيون و زارى بيرون آيند و راديو مارش عزا بنوازد و...اين‌ها قرائن صدق خبر است اين قسم از خبر واحد همانند خبر متواتر حجت است؛زيرا مفيد علم و يقين و وقتى علم آمد حجيتش ذاتى است و بالاتر از علم چيزى نيست كه حجيت علم به آن منتهى شود«ليس القرى وراء عبادان».

البته قرائن صدق گاهى خارج از كلام است كه مثالش ذكر شد و گاهى داخل خود كلام است مانند حديث امام عسكرى كه شيخ در رسائل(ص ٨٩مى‌فرمايد:«اللائح منه آثار الصدق»و يا مانند نامه امام على به مالك اشتر كه به قول بزرگان خود اين متن شهادت مى‌دهد كه سخن معصوم است و از فكر غير معصوم تراوش نكرده است.

قسم دوم:خبر واحد مجرد از قرائن قطعيه گاهى به كلى از قرائن عارى و برهنه است و گاهى همراه با قرائن ظنيه و اطمينانيه است،ولى به سرحد يقين نمى‌رسد مثل اينكه مشهور علما به آن حديث عمل كرده‌اند و يا اجماع منقولى موافق با آن حديث است و يا حديث معتبرى هماهنگ اوست و...با اين بيانات خبر سه قسم مى‌شود:

١.خبرهاى متواتر؛

٢.خبرهاى واحد همراه با قرائن قطعيه؛

٣.خبرهاى واحد مجرد از قرائن قطعيه.

از اين اقسام قسم اول و دوم قطعا و جزما حجت است انما الكلام در قسم سوم است كه ميان علماى شيعه و سنى اختلاف است كه آيا خبرهاى واحد بدون قرائن قطعيه حجيت دارند يا نه؟مصنف گفته است كه اين نزاع در نزد علماى شيعه در حقيقت برمى‌گردد به يك نزاع ديگرى و آن اينكه آيا دليل قاطع بر حجيت خبر واحد قائم شده يا خير؟دليل مطلب آن است كه علماى شيعه بالاتفاق مى‌گويند:خبر واحد مجرد مفيد ظن است و ظن بما هو ظن ارزشى ندارد و ما حق نداريم اعمالمان را طبق ظن منطبق كنيم فلذا تمام نكته در اينجاست كه آيا خبر واحد مجرد از قرائن پشتوانه قطعى دارد يا ندارد؟و اگر دارد مقدار دلالت آن ادله چيست؟

آن كسانى كه طرفدار حجيت خبر واحد هستند از قبيل شيخ طوسى و اكثريت مطلق علماى شيعه الى يومنا هذا،ادعا دارند كه ما چنين دليل قاطع و پشتوانه قاطعى