شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٣٣١ - تمهيد

باب نهم

تعادل و تراجيح

تمهيد

١.معناى كلمۀ تعادل و تراجيح و ريشه آن دو:كلمۀ تعادل مصدر باب تفاعل است و در لغت عرب به معناى توازن و هماهنگى استعمال شده و در اصطلاح اصوليين عبارت است از هم‌وزن و برابر بودن دو دليل متعارض در تمام جهاتى كه يكى بر ديگرى مى‌توانست رجحان و برترى داشته باشد،يعنى هيچ‌كدام واجد امتياز بيشترى نيستند تا بر ديگرى مقدم داشته شوند.و كلمه تراجيح جمع ترجيح است مثل تكاليف كه جمع تكليف است و تصانيف كه جمع تصنيف است و...و قاعده اين بود كه ترجيح بر ترجيحات جمع بسته شود؛زيرا هم جمع سالم بود و هم اينكه مصدر نوعا با الف و تا جمع بسته مى‌شود از قبيل تبليغات كه جمع تبليغ است و تبريكات كه جمع تبريك است و...و لكن در ما نحن فيه برخلاف قاعده بناى مفرد درهم شكسته شده و به صورت جمع مكسر بر تراجيح جمع بسته شده در هر حال كلمه تراجيح به معناى مصدرى خودش نيست،بلكه در معناى مجازى به كار رفته حال يا از باب مجاز در كلمه است؛يعنى مصدر به معناى اسم فاعل به كار رفته،يعنى تراجيح به معناى مرجحات است و يا از باب مجاز در حذف است؛يعنى مضافى در تقدير بوده‌اى وجوه ترجيح احد الدليلين على الآخر.