شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢٧٨ - ٢- حجيت سيره متشرعه
دو گونه است:
١.اجماع قولى و آن عبارت است از اينكه تمامى دانشمندان اسلام بر امرى از امور دينيه اتفاقنظر پيدا كنند و طبق آن فتوا دهند.
٢.اجماع عملى و آن عبارت است از اينكه تمام مسلمانان عملا امرى را انجام دهند و يا ترك نمايند پس سيره نوعى از اجماع است،بلكه سيرۀ مسلمين عالىترين نوع اجماعات است؛زيرا در اجماعات قولى تنها اتفاقنظر دانشمندان امت است بر حكمى از احكام دين آنهم فقط قولا،ولى در سيرۀ متشرعه و يا اجماع عملى اولا اتفاقنظر همۀ امت است و ثانيا عملى است كه بالاتر از قول است،حال سيرۀ متشرعه بر چهار قسم است:
١.سيرههايى كه يقينا به زمان معصوم مىرسد و خود معصوم هم عامل به آن بوده نظير آنچه از شيخ طوسى نقل شده كه مسلمين در جميع اعصار و قرون از زمان پيامبر و زمان ائمه عليهم السّلام الى يومنا هذا به خبر ثقه اعتماد مىكردند.
٢.سيرههايى كه يقينا به زمان معصوم مىرسد و خود معصوم عامل به آن نبوده، ولى امضا نموده است نظير آنچه شيخ انصارى در رسائل(ص ٢٠٣آورد:فان سيرة المسلمين من اول الشريعة بل فى كل شريعة على عدم الالتزام و الالزام بترك ما يحتمل ورود النهى عنه من الشارع بعد الفحص و عدم الوجدان.
٣.سيرههايى كه يقين داريم كه بعد از عصر معصومين عليهم السّلام پيدا شده و به دوران معصوم منتهى نمىشود(سيرههاى مستحدثه)مثل نوع عادتهايى كه امروزه در كشورهاى اسلامى كموبيش رايج است و منشأ اسلامى و دينى ندارد،بلكه خلاف دين است.
٤.سيرههايى كه مشكوك است و نمىدانيم كه آيا به دوران معصوم مىرسد و در مرأى و مسمع امام عليه السّلام بوده يا خير؟
سؤال:از اين اقسام اربعه كداميك حجيت دارند؟
جواب:اگر سيرۀ مسلمين از نوع اول و دوم باشد بلااشكال حجيت دارد و كاشف از موافقت معصوم است و همانطور كه اجماع قولى به تنهايى كاشف از رأى معصوم