فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨١ - انواع زندگی اشتراکی

کسی به جنگل میرود و مواد و محصولاتی را جمع آوری میکند. بعد تمام این محصولات جمع آوری شده را در یک جا میریزند و هرکس هر مقداری که لازم دارد برمیدارد. شکل دوم این است که همان طوری که فرمودید مثلًا برای شکار فیل مجبور بودند به صورت گروهی به این کار اقدام نمایند.

استاد: [قسمت اول را] نمیشود ثابت کرد. از کجا میتوان ثابت کرد که اینها رفتند جمع کردند، بعد آوردند یک جا ریختند که به دیگران هم برسد؟ آیا اینطور است؟ اینها که خودشان میگویند اصلًا مازاد در کار نبوده است. درباره قسمت دومش هم همانهایی که در این شکار شرکت داشتند مصرف میکردند، مگر آنهایی که برای فرزندانشان میبردند؛ اگر مادرسالاری بوده- به قول اینها- مادرها تنها شکم خودشان را سیر نمیکردند، شکم بچهها را هم سیر میکردند و اگر پدرسالاری بوده پدرها تنها شکم خودشان را سیر نمیکردند، شکم زن و بچه هایشان را هم سیر میکردند. اینها خیلی حرفهای سست و بیاساسی است.

- بحث دیگر مسئله توجیه و علت یابی انتقال از دوره کمون اولیه به برده داری توسط پیروان مکتب مارکسیسم است. تضاد طبقاتی، تضاد نیروی تولید با روابط تولیدی، و جهش علل گوناگونی است که مطرح میشود. اینها میگویند که تکامل اجتماعی محصول تضاد طبقاتی است که تضاد طبقاتی میان طبقات استثمارکننده و استثمارشونده خودش ناشی از یک تضاد درونی است در تولید بین نیروی تولید و روابط تولیدی. توجیه تضاد طبقاتی در دوره برده داری که به زعم مارکسیستها باعث انتقال به دوره فئودالیسم میشود و یا از فئودالیسم به بورژوازی و از بورژوازی به سوسیالیسم، سادهتر خواهد بود اما در کمون اولیه که آن را جامعه بیطبقه میانگارند توجیه قضیه به این سادگی نیست. پولیتسر در اصول فلسفه مارکسیسم توجیهی که برای این مسئله در کمون اولیه ذکر میکند این است که تقسیم کار میان قبایل مختلف- که مثلًا یکی در کشاورزی تخصص پیدا میکند و دیگری در دامپروری- ایجاد اختلاف و در نتیجه