الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٤٨ - امورى كه فعل لازم را با آنها متعدى مىكنند

فعل دو مفعولى بواسطه اين همزه و يا نقل دادن دو مفعولى بدينوسيله به فعل سه مفعولى قياسى نبوده بلكه سماعى مى‌باشد.

بعضى ديگر از ادباء گفته‌اند:

نقل فعل لازم بواسطه همزه باب افعال به تعدى و همچنين متعدّى بيك مفعول را بدينوسيله دو مفعولى نمودن قياسى است ولى در غير آن سماعى مى‌باشد.

مصنّف گويد:

از نظر ما حقّ اينست كه نقل مزبور در مورد فعل لازم قياسى بوده و در غيرش سماعى است چنانچه مذهب سيبويه نيز همين است.

شرح‌

قوله: اذهبتم طيّباتكم: آيه (٢٠) از سوره احقاف.

قوله: ربّنا امّتنا اثنتين‌ الخ: آيه (١١) از سوره غافر.

قوله: و اللّه انبتكم من الارض‌ الخ: آيه (١٧) از سوره نوح.

قوله: و قاسه الاخفش الخ: ضمير مفعولى در « قاسه » به نقل راجع است.

قوله: النّقل بالهمزه كلّه: ضمير در « كلّه » به نقل راجع است.

قوله: و المتعدّى الى واحد: يعنى يكمفعولى را دو مفعولى كردن.

قوله: و الحقّ انّه قياسى: ضمير در « انّه » به نقل عود مى‌كند.

متن:

الثّانى‌

الف المفاعلة، تقول فى جلس زيد و مشى و سار « جالست زيدا» و « ماشيته » و « سايرته » .

ترجمه:

امر دوّم‌

امر دوّم الف باب مفاعله است چنانچه در « جلس زيد» و « مشى زيد»