الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٥ - گفتار مصنف در رد فارسى و سيرافى

توليد شده يعنى « لام الفعل» كه « ياء » باشد حذف گرديده و كلمه ابتداء بصورت « يتّق » بسكر راء در آمده سپس كسره را اشباع نموده و از آن « ياء » حادث گشته و بصورت « يتّقى » در آمده است.

يا مى‌توان گفت « ياء » موجود همان لام الفعل بوده منتهى در مقام جزم بهمان حذف حركت مقدّره اكتفاء شده است.

شرح‌

قوله: و يأتى القولان: يعنى قول خليل و سيبويه و قول فارسى و سيرافى.

قوله: فى نحو قام القوم غير زيد و عمرا: يعنى برخى نصب « عمرا » را از باب عطف بر محلّ زيد كه مستثنا است و منصوب مى‌باشد دانسته و بعضى ديگر آنرا از قبيل عطف على التّوهّم تلقّى كرده‌اند يعنى مى‌گويند اگر « الّا زيدا» گفته مى‌شد « زيد » در لفظ منصوب مى‌آمد حال بتوهّم دخول « الّا » عمرو را به زيد عطف كرده و منصوبش مى‌خوانيم.

قوله: و الصّواب انّه على التّوهّم: ضمير در « انّه » به نصب عمرو راجع است.

قوله: و انّه مذهب سيبويه: ضمير در « انّه » به نصب على التّوهّم راجع مى‌باشد.

قوله: لقوله: يعنى لقول سيبويه.

قوله: و معناه: ضمير مجرورى به « الّا زيد» برمى‌گردد.

قوله: فشبّهوه: ضمير منصوبى به « غير زيد» راجع است و اين عبارت كلام سيبويه مى‌باشد نه مصنّف.

قوله: من اشناده هذا البيت: ضمير مجرورى در « انشاده » به سيبويه برمى‌گردد.

قوله: انّه يراه عطفا على المحلّ: ضمير در « انّه » به سيبويه و ضمير منصوبى در « يراه » به هذا البيت برمى‌گردد.