الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤١٩ - مقاله زمخشرى

قوله: و ما توفيقى الّا باللّه: آيه (٨٨) از سوره هود.

متن:

و منها

قوله:

فغير: فاعل ليمنع و قد جاء مفتوحا، و لا يأتى فيه بحث ابن مالك، لان قولهم « غيران و اغيار» ليس بعربى،

و لو كان المضاف غير مبهم لم يبن، و امّا قول الجرجانى و موافقيه ان « غلامى » و نحوه مبنى فمردود، و يلزمهم بناء « غلامك و غلامه» و لا قائل بذلك.

ترجمه:

استدلال چهارم‌

استدلال چهارم بقول ابو قيس بن رفاعه شده وى مى‌گويد:

يعنى: باز نداشت آن شتر قوى را از نوشيدن آب چيزى مگر خواندن كبوتر ماده‌اى كه در شاخهاى درخت ميوه‌دار قرار گرفته بود.

شاهد در كلمه « غير » است كه بواسطه اضافه شدن به مبنى يعنى « ان » مصدريّه از آن كسب بناء نموده چنانچه مصنّف گفته:

لفظ « غير » فاعل است براى « لم يمنع» و على القاعده بايد مرفوع باشد ولى مفتوح آمده و آن بخاطر كسب بناء از مضاف اليه مى‌باشد.

و بايد توجّه داشت بحثى كه ابن مالك در كلمه « مثل » نمود و گفت چون « مثل » با ساير مبهمات مخالفت دارد و بخلاف آنها داراى صيغه تثنيه و جمع مى‌باشد لاجرم همچون آنها از مضاف اليه مبنى كسب بناء نمى‌كند در غير جارى نيست زيرا در لسان اعراب فصيح كلمه « غير » بصيغه تثنيه و جمع هرگز استعمال نمى‌شود و اينكه لفظ « غيران » يا « اغيار » در پاره‌اى از كلمات آمده عربى فصيح و حَسَن نيست لذا بعقيده ابن مالك نيز « غير » با ساير مبهمات‌