الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩٨ - مقاله زمخشرى

و انشد سيبويه:

ترجمه:

امر ششم‌

امر ششمى كه اسم بواسطه اضافه كسب مى‌كند آنستكه اگر مذكّر باشد تأنيث را از مضاف اليه اكتساب مى‌كند مانند آنكه مى‌گويند:

قطعت بعض اصابعه (جدا شد بعضى از انگشتان او).

شاهد در « بعض » است كه به « اصابع » اضافه شده و از آنكسب تأنيث نموده بدليل انكه فعلش را مؤنّث آورده‌ايم.

و نيز مانند آيه شريفه ذيل كه كلمه « يلتقطه » را برخى از قرّاء بصيغه تأنيث قرائت كرده‌اند.

تلتقطه بعض السّيّارة ( با او برخى از عابرين ملاقات كردند).

شاهد در كلمه « بعض » است كه مذكّر بوده و به « السّيّارة » اضافه شده و از آن كسب تأنيث كرده است.

و محتمل است كه آيه ذيل نيز از همين قبيل باشد:

من جاء بالحسنه فله عشر امثالها ( كسيكه عمل پسنديده و نيكى انجام دهد پس ده همانند آن برايش منظور مى‌شود).

شاهد در « عشر امثالها» است زيرا « امثال » مذكّر است و على القاعده اسم عدد يعنى « عشر » بايد بعكس آن و مؤنّث ذكر شود و بعبارت ديگر بايد « عشرة امثالها» باشد ولى محتمل است مذكّر آوردن « عشر » بخاطر آن باشد كه معدود يعنى « امثال » از ضمير مضاف اليه كه به « حسنات » راجع است كسب تأنيث نموده باشد در نتيجه اسم عددش مذكّر آمده است.

و همچنين ممكنست آيه ذيل از همين باب باشد:

و كنتم على شفا حفرة من النّار فانقذكم منها ( و بوديد بر پرتگاه آتش پس شما را از آن نجات داد).