الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٧ - رأى ادباء در صورت حذف ضمير مجرورى

بر صله، صله محسوب مى‌شود لذا به رابط احتياج دارد همانطورى كه معطوف عليه آن چنين مى‌باشد و در فرض مزبور لازم مى‌آيد كه رابط اسم ظاهر بجاى ضمير باشد ولى اگر فرض كنيم كه جمله ياد شده بر الحمد للّه و ما بعدش عطف شده اشكالى لازم نمى‌آيد زيرا در اينفرض نيازى به رابط نداريم تا اجبارا اسم ظاهر را بعنوان رابط قرار دهيم.

شرح‌

قوله: الّذين يؤمنون: آيه (٣) از سوره بقره.

قوله: ما عملته ايديهم: آيه (٣٥) از سوره يس.

قوله: و فيها ما تشتهي ه‌الخ: آيه (٧١) از سوره زخرف.

قوله: يأكل ممّا تأكلون منه: آيه (٣٣) از سوره مؤمنون.

قوله: ايّهم اشدّ: آيه (٦٩) از سوره مريم.

قوله: و ما عملت ايديهم: آيه (٣٥) از سوره يس.

قوله: و فيها ما تشتهى الانفس: آيه (٧١) از سوره زخرف.

قوله: و يشرب ممّا تشربون: آيه (٣٣) از سوره مؤمنون.

قوله: اقوى منه: ضمير در « منه » به حذف راجع است.

قوله: و قد يربطها ظاهر: ضمير مؤنّث در « يربطها » به جمله صله موصول راجع است.

قوله: و هو قليل: ضمير « هو » به رابط بودن اسم ظاهر راجع است.

قوله: و قد يمكنهم ان يقدّروا الخ: ضمير جمع در « يمكنهم » به ادباء راجع است.

قوله: بنآء قليل على قليل: مقصود از « قليل » اوّل ربط دادن بواسطه ضمير مخاطب بوده و از « قليل » دوّم ربط دادن بواسطه اسم ظاهر مى‌باشد و امّا ربط دادن بواسطه ضمير غائب كثير و فراوان مى‌باشد لذا در بيت مذكور اگر تقدير « رحمتك » باشد يعنى در اصل رابط ضمير خطاب بوده و بعدا اسم ظاهر از آن‌