الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٧ - تضعيف رأى ابن الحاج

مرادا، اذ المراد انه لا صبر له عنها، لا صبر له عن شيئ.

ترجمه:

رابط پنجم‌

رابط پنجم آنستكه در خبر لفظ عامّى بيايد كه عمومش شامل مبتداء باشد مانند: زيد نعم الرّجل (زيد خوب مردى است).

شاهد در « الرّجل » است كه عام بوده و عمومش شامل « زيد » شده لذا خبر يعنى « نعم الرّجل» از رابط مستغنى است و همين عموم رابطش بحساب مى‌آيد.

و مانند قول ابن مياده:

يعنى: آگاه باش كاش مى‌دانستم آيابسوى امّ جحدر راهى است پس صبر نمودن من در جدائى او ميسور و مقدور نيست.

شاهد در « صبرا » است كه نكره در سياق نفى بوده و مفيد عموم مى‌باشد و عمومش شامل مبتداء يعنى « الصبر » بوده لاجرم همين عموم رابط بوده و نيازى به رابط ديگر نيست.

سپس مصنّف مى‌گويد:

ادباء اينطور گفته‌اند و لازمه كلام ايشان آنستكه مثال « زيد مات النّاس» و « عمرو كلّ النّاس يموتون» و « خالد لا رجل فى الدّار» را اجازه بدهند چون در هركدام از اين سه جمله، خبر مشتمل است بر لفظ عامى كه عمومش شامل مبتداء مى‌شود در حاليكه احدى از اهل فنّ اين امثله را صحيح نمى‌داند.

و امّا مثالى كه ذكر شد يعنى: زيد نعم الرّجل، بايد بگوئيم:

رابط عموم، الرّجل نيست بلكه تكرار مبتداء است بواسطه آوردن لفظى كه معنا با مبتداء متّحد است البتّه در صورتى مى‌توان رابط را چنين دانست كه رأى ابو الحسن را در مسئله چهارم صحيح بدانيم و نيز اين سخن مبتنى است بر آنكه « الف و لام» در فاعل « نعم » و « بئس » را براى عهد دانسته نه بمعناى‌