الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٠ - اقسام الحال

شرح‌

قوله: و هو الحقّ مصدّقا: آيه (٣١) از سوره فاطر.

قوله: و الصّواب انّه يكون الخ: ضمير در « انّه » به « حقّ » راجع است و اين عبارت اشاره است به اشكال مصنّف.

متن:

الثّالثة

الّتى دلّ عاملها على تجدّد صاحبها، نحو «وخلق الانسان ضعيفا» و نحو « خلق اللّه الزرّافة يديها اطول من رجليها» الحال « اطول » و « يديها » بدل بعض، قال ابن مالك بدر الدّين: و منه‌ «وهو الّذى انزل اليكم الكتاب مفصّلا» و هذا سهو منه، لانّ الكتاب قديم.

و تقع الملازمة فى غير ذلك بالسّماع، و منه « قائما بالقسط» اذا اعرب حالا، و قول جماعة انّها مؤكّدة و هم، لانّ معناها غير مستفاد ممّا قبلها.

ترجمه:

مسئله سوّم‌

حاليكه بر تجدّد ذو الحال دلالت كند مانند: و خلق الانسان ضعيفا ( انسان ضعيف و ناتوان خلق شده).

شاهد در « ضعيفا » بوده كه حال است و بر تجدّد و حدوث ذو الحال يعنى انسان دلالت مى‌كند از اينرو حال لازمه مى‌باشد.

و نيز مانند: خلق اللّه الزّرّافة يديها اطول من رجليها (خداوند زرّافة را خلق كرده در حاليكه دو دستش از دو پايش بلندتر است).

كلمه « يديها » بدل بعض است از « الزرّافه » و اطول حال است از « يديها » و چون حال بر تجدّد و حدوث ذو الحال دلالت مى‌كند لاجرم حال لازمه شمرده مى‌شود.

ابن مالك مى‌گويد: