إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٦٧ - بيان اقسام وضع

امثال آنها.

سؤال: آيا زمانى كه جمله بعت در مقام خبر، استعمال مى‌شود با آن‌وقتى كه در مقام انشاء به كار مى‌رود معنايش متفاوت است و آيا دو حقيقت و دو معنا دارد يا اينكه مقام و كيفيّت استعمال متفاوت است؟

جواب: معناى كلمه «بعت» كه در مقام خبر يا انشاء استعمال مى‌شود تفاوتى ندارد- موضوع له و مستعمل فيه آن يكى است- امّا اين كلمه- و امثال آن- گاهى در مقام اخبار از فروش يك ماه قبل، استعمال مى‌شود در اين صورت چهره خبر به خود مى‌گيرد و گاهى هم در مقام انشاء، معامله و ايجاد بيع استعمال مى‌شود و عنوان انشاء به خود مى‌گيرد امّا «بعت» دو معنا ندارد. مى‌دانيم كه انشاء و ايجاد بيع و زوجيّت و امثال آنها اين است كه به وسيله جملات مذكور، قصد مى‌كنيم كه بيع، حاصل شود و زوجيّت كه يك امر اعتبارى است، تحقق پيدا كند.

تذكّر: قبلا توضيح داديم كه موضوع له و مستعمل فيه كلمه «من» و «ابتداء» واحد، امّا مقام و محلّ استعمال آنها متفاوت است به همين ترتيب، موضوع له و مستعمل فيه جملاتى كه در مقام انشاء و خبر به كار مى‌روند يكى امّا كيفيّت و محلّ استعمال آنها متفاوت است ولى عبارت اخير مصنّف «ره» كمى موهم خلاف اين مطلب است و ظهور دارد كه مستعمل فيه جمله خبرى و انشائى، متفاوت و متعدّد است زيرا ايشان فرموده‌اند: ثم لا يبعد ... فيكون الخبر موضوعا ليستعمل «فى حكاية» ..

معناى عبارت «... فى حكاية ...» اين است كه مستعمل فيه آن- جمله خبرى- حكايت است لكن همان‌طور كه مرحوم مشكينى هم اشاره كرده‌اند، در عبارت مذكور مسامحه واضحى هست كه مستعمل فيه آن، حكايت نيست بلكه در مقام حكايت، استعمال مى‌شود لذا اگر كلمه «مقام» به آن عبارت اضافه شود مسئله كاملا واضح و