إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٨٩ - دليل سوم جبريه

كه مسبوق به اراده باشد، اراديّت تصوّر هم به اين است كه مسبوق به اراده باشد؟

هنگامى كه كسى «اراده» مى‌كند كه دستش حركت كند چندين مقدّمه بايد محقّق شود مانند تصوّر مراد، تصديق به فايده، ميل، هيجان، عزم و شوق مؤكّد.

آيا در باب تصوّر هم ابتداء بايد «تصوّر» را تصوّر نمود، سپس تصديق به فائده تصوّر نمود، بعد، ميل و رغبت، نسبت به تصوّر پيدا شود و ...

واضح است كه جواب، منفى مى‌باشد زيرا انسان به‌هيچ‌وجه قبلا «تصوّرش» را تصوّر نمى‌كند تا آن‌گاه كسى نقل كلام در تصوّر دوّم كند و در نتيجه به تصوّرات غير متناهى كشيده شود و مستلزم تسلسل يا اضطرار گردد.

واقع مطلب، اين است كه وقتى انسان مى‌خواهد چيزى را تصوّر كند معمولا در گوشه‌اى مى‌نشيند و مشغول تصوّر مى‌شود بدون اينكه نيازى به مقدّمات مذكور داشته باشد.

آيا اعمال اختيارى نفسانى مانند تصوّر با اعمال خارجى مانند حركت دست فرد مختار تفاوت ندارد.

تفاوت بين آن دو به اين است كه اختياريّت عمل خارجى فاعل مختار به اين است كه مسبوق به اراده مى‌باشد وقتى شما اراده حركت دست را مى‌نمائيد جوانب آن را مى‌سنجيد و بعد از مقدّمات چهار يا پنج‌گانه، اراده محقّق مى‌شود و شى‌ء مراد جامه عمل مى‌پوشد امّا هنگامى كه انسان مى‌خواهد نسبت به امرى «تصوّر» و التفات ذهنى بكند نيازى به مقدّمات مذكور ندارد و اصلا لزومى ندارد كه ابتداء «تصوّر» را تصوّر نمايد سپس تصديق به فايده آن كند و ...

وجدانا آن مراحل و مقدّماتى كه در تحقّق عمل خارجى لازم است در اعمال نفسانى اصلا لازم نيست بلكه:

خداوند متعال قدرتى به انسان عنايت كرده كه مى‌تواند آن عمل نفسانى را محقّق نمايد يعنى دهنده قدرت، ذات اقدس احديّت است امّا مقتدر شما هستيد كه ايجاد و