تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٩ - اوضاع فرهنگى در دو سده چهارم و پنجم

و گردهمايى عالمان بود.[١] ابو الفضل فيلسوف و اديب، وزير ركن الدوله‌[٢] و پسرش ابو الفتح بن عميد، شاپور بن اردشير وزير بهاء الدوله، ابن سينا (٣٧٥- ٤٢٨ ق) وزير شمس الدوله، صاحب بن عبّاد (م ٣٨٥ ق) وزير مؤيّد الدوله،[٣] همگى دانشمند بودند.[٤] بر اثر چنين زمينه‌هايى، كتاب‌خانه‌هايى بس بزرگ و مهم نيز در اين دوره تأسيس شد كه نمونه‌هاى شايان آن، عبارت‌اند از:

كتاب‌خانه عضد الدوله در شيراز؛[٥] كتاب‌خانه سند الدوله فرزند معزّ الدوله، با پانزده هزار جلد كتاب، در بصره؛[٦] كتاب‌خانه ابو نصر شاپور بن اردشير وزير بهاء الدوله، با نام «دار العلم» در كرخ بغداد، كه با بيش از صد هزار جلد كتاب، در سال ٤٥١ ق، به دستور طغرل بيك سلجوقى ويران شد؛[٧] كتاب‌خانه سيّدِ مرتضى با هيجده هزار جلد كتاب؛[٨] كتاب‌خانه صاحب بن عبّاد، با دويست هزار جلد كتاب، در رى؛ كه به موجب برخى گزارش‌ها، سلطان محمود غزنوى پس از ورود به رى، كتاب‌هاى كلامى آن را سوزاند؛ چون اين كتاب‌ها را در راستاى عقايد رافضيان مى‌دانست؛[٩]

[١]. همان، ص ٩٥؛ آل بويه نخستين سلسله قدرتمند شيعه، ص ٣٥٣.

[٢]. شذرات الذهب، ج ٤، ص ٣١٢.

[٣]. المنتظم، ج ١٤، ص ٣٧٥.

[٤]. ر. ك: نقض، ص ٢١١؛ رياض العلماء، ج ١، ص ٨٤.

[٥]. أحسن التقاسيم، ج ٢: ص ٦٦٨- ٦٦٩.

[٦]. احياى فرهنگى در عهد آل بويه، ص ٩٤.

[٧]. النهاية، طوسى، ص ١٣، مقدّمه محقّق كتاب.

[٨]. همان جا.

[٩]. آل بويه نخستين سلسله قدرتمند شيعه، ص ٥٣٤.