تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٩٦ - ١٠ أمالى المفيد

در تحقيق كتاب‌ الأمالى‌، از چهار نسخه خطّى و يك نسخه چاپى استفاده شده است: نسخه خطّىِ تصحيح شده اما ناقص، كه به خطّ على بن حسن بن احمد بن ابراهيم بن مظاهر در سال ٧٥٥ ق، كتابت شده؛ نسخه‌اى به تاريخ ١٢٩٥ ق؛ نسخه وقفى ميرزا ابو طالب قمى بدون تاريخ و نام كاتب؛ نسخه كتاب‌خانه سيد جلال الدين ارمَوى؛ و نسخه چاپى در نجف اشرف با تحقيق شيخ حسن مصطفوى.[١] الأمالى‌ مفيد، بارها در ايران و خارج از ايران چاپ شده است؛ از جمله، در تهران و در سال ١٣٠٠ ق.

از اين كتاب، گاه با عنوان‌ الأمالى المتفرّقات،[٢] المجالس‌[٣] و گاه با هر دو عنوان،[٤] ياد شده است. شايد قيد «متفرقات» كه در كلام نجاشى آمده، ناظر به پراكندگى زمان املا، پراكندگى موضوع روايات يا پراكندگى مشايخ در كتاب باشد. احتمال گزينه پراكندگى مشايخ، از آن رو محتمل است كه شيخ طوسى در كتاب‌ الأمالى‌ خود، روايات هر يك از مشايخ را در يك جا و به دنبال هم، ذكر كرده است. انتساب‌ الأمالى‌ به شيخ مفيد، معروف است و او نيز خود، در برخى آثارش، به آن ارجاع داده است.[٥] با اين حال، شيخ طوسى و ابن شهر آشوب، از آن نام نبرده‌اند.

نسخه چاپى‌ الأمالى‌ مفيد، شامل مقدّمه محقّق و اصل كتاب است. الأمالى‌ در ٤٢ مجلس و با ٣٨٧ حديث از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و عترت او، سامان يافته است. مطالب اين كتاب، رواياتى است كه شيخ مفيد در مجالس مختلفى در هفت سال (٤٠٤- ٤١١ ق)، بر گروهى از شاگردان خود املا كرده است. راوى كتاب، على بن محمّد بن عبد الرحمان فارسى،[٦] در ابتداى هر مجلس، روز، ماه، سال و گاه مكان برگزارى آن را ذكر كرده است. بررسى تاريخ‌هاى ياد شده، روشن مى‌كند كه: اين مجالس در

[١]. الأمالى، مفيد، ص ٢٨- ٢٩.

[٢]. رجال النجاشى، ص ٤٠٣.

[٣]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٧.

[٤]. الذريعة، ج ٢، ص ٣١٥؛ ج ١٩، ص ٣٦٧.

[٥]. تصحيح الاعتقاد، ص ١٤٦.

[٦]. الأمالى، ص ١.