تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٥٧ - ٥ ابوجعفر كلينى(م ٣٢٩ ق)

و فضائله‌، ١١. كتاب‌ خصائص النبى صلى الله عليه و آله‌، ١٢. كتاب‌ التهذيب‌، ١٣. كتاب‌ التنبيه‌، ١٤. كتاب‌ الإخوان‌، ١٥. كتاب‌ التجمّل.

ابن طاووس در مهج الدعوات‌، از كتابى با عنوان‌ التجمّل‌ از مؤلّفى ناشناخته، دو مطلب نقل كرده است.[١] مؤلّف‌ كتاب‌خانه ابن طاووس‌، بر پايه برخى قراين، احتمال مى‌دهد كه كتاب‌ التجمّل‌ در اوايل قرن چهارم، به قلم احمد بن محمّد بن حسين بن دؤل قمى تأليف شده باشد.[٢]

٥. ابوجعفر كلينى (م ٣٢٩ ق)

محمّد بن يعقوب بن اسحاق، مكنّا به ابو جعفر[٣] و ابو جعفر اعور،[٤] و معروف به «ثقة الاسلام كلينى»؛ محدّث، فقيه، مورّخ، متكلّم و رجالى. سال درگذشت او به اختلاف، ٣٢٩ ق،[٥] و ٣٢٨ ق،[٦] ذكر شده است. كلينى اهل رى بود[٧] و دايى او، معروف به علان كلينى، موثّق در حديث و از اصحاب امام حسن عسكرى عليه السلام شناخته مى‌شد.[٨] وى از رى، به بغداد عزيمت كرد؛ اما معلوم نيست كه اين هجرت، كى انجام گرفته است. به قرينه كثرت مشايخ قمى و رازى كلينى در الكافى،[٩] و نيز شهرت وى در كتب رجالى به «رازى (اهل رى)»،[١٠] او سال‌ها در رى زندگى كرده و روايات‌ الكافى‌ را در آن‌جا گرد آورده است. از ديگر سو، چون بيشتر راويان‌ الكافى‌ بغدادى بوده‌اند،[١١] اين حدس‌

[١]. مهج الدعوات، ص ٣٢٥ و ٣٥٩.

[٢]. كتاب‌خانه ابن طاووس، ص ٥٥٤.

[٣]. رجال النجاشى، ص ٣٧٧.

[٤]. رجال الطوسى، ص ٤٣٩؛ معالم العلماء، ص ١٣٤.

[٥]. رجال النجاشى، ص ٣٧٧؛ رجال الطوسى، ص ٤٣٩.

[٦]. الفهرست، طوسى، ص ٢١١.

[٧]. رجال النجاشى، ص ٣٧٧.

[٨]. همان، ص ٢٥٩.

[٩]. الكافى، ج ١، ص ٣٦، مقدّمه حسين محفوظ.

[١٠]. لسان الميزان، ج ٥، ص ٤٢٣؛ تاريخ دمشق، ج ٥٦، ص ٢٩٧.

[١١]. الكافى، ج ١، ص ٣٧، مقدّمه حسين محفوظ.