تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٩١ - ٩ الاختصاص

ندارد و در پايان آن، حكايتى از كتاب‌ الأربعين‌ شيخ بهايى آمده است. ديگرى نسخه كتاب‌خانه شيخ حسن مصطفوى با كتابت على بن شيخ محمّد على، معروف به بشالى جبل عاملى، كه در سال ١٣٠٧ ق، استنساخ شده است.[١] كتاب‌ الاختصاص‌ بارها به چاپ رسيده است؛ از جمله: در سال ١٣٧٩ ق، در تهران، با تصحيح على اكبر غفّارى.

الاختصاص‌ در مصادر كتاب‌شناسى اوّليه، در شمار تأليفات شيخ مفيد ذكر نشده است. سيّد هاشم بحرانى (م ١١٠٧ ق)، شيخ حرّ عاملى (م ١١٠٦ ق) و محمّد باقر مجلسى (م ١١١١ ق) از آن نام برده‌اند.[٢] انتساب اين كتاب به شيخ مفيد، معروف نيست؛ بلكه افزون بر شيخ مفيد،[٣] از احمد بن حسين بن احمد بن عمران،[٤] جعفر بن حسين مؤمن قمى (م ٣٤٠ ق)،[٥] و فردى ناشناخته‌[٦] نيز به عنوان مؤلّف‌ الإختصاص‌، ياد شده است. اين آشفتگى و ترديد در باره مؤلّف‌ الاختصاص‌، برخاسته از اسانيد و متن برخى از روايات كتاب و يا برخى از نسخ خطّى آن است.

آقا بزرگ تهرانى، الاختصاص‌ را همان‌ العيون و المحاسن‌، كتاب ديگر شيخ مفيد دانسته است. وى معتقد است كه‌ الاختصاص‌ در اصل، تأليف احمد بن حسن عمران، مكنّا به ابو على بوده و شيخ مفيد آن را در العيون و المحاسن‌ خود وارد كرده است. اين كتاب از آن جا كه در ابتداى آن، الإختصاص‌ ابو على آمده، با عنوان الاختصاص معروف شده است. قرينه بر اين مطلب، چند چيز است:

[١]. الاختصاص، ص ٧- ٨، مقدمه مصحح.

[٢]. مدينة المعاجز، ج ١، ص ٧٣؛ وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٤٤؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٧، ٢٧.

[٣]. وسائل الشيعة، همان جا؛ بحار الأنوار، همان جا؛ مدينة المعاجز، همان جا؛ مستدرك الوسائل، ج ١، ص ٧٨؛ الذريعة، ج ١٥، ص ٣٨٦.

[٤]. أعيان الشيعة، ج ٢، ص ٥١٢؛ الذريعة، ج ١، ص ٣٨٥- ٣٦٠.

[٥]. كشف الحجب، ص ٣٠؛ مرآة الكتب، ج ١، ص ١٥؛ فهرست كتاب‌خانه شهيد مطهرى، ج ١، ص ١٩٨.

[٦]. معجم رجال الحديث، ج ١٠، ص ٣٣٩؛ مقالات فارسى كنگره شيخ مفيد، ج ٥٥، ص ١٩٥- ٢٦٢؛ مجله نور علم، ج ٤٠، ص ٦٠- ٨٠؛ ج ٤٢، ص ١٥٠- ١٧٤.