تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٣ - شهرها و مراكز حديث

دورنماى حديث شيعه در سده چهارم و پنجم‌

شهرها و مراكز حديث‌

در سده چهارم و پنجم، شيعيان بيشتر در توابع و بخش‌هايى از شهرها زندگى مى‌كردند و كمتر شهرى بود كه همه يا اغلب ساكنانش شيعه باشند. مهم‌ترين مناطق شيعه نشين اين دوره را مى‌توان چنين بر شمرد: خراسان (مشهد الرضا عليه السلام)، سمرقند، بلخ، ايلاق و فرغانه در ماوراء النهر، بغداد، مكّه، مدينه، نيشابور، كوفه، همدان،[١] قم،[٢] رى،[٣] رَقّه،[٤] اهواز،[٥] عمّان، هَجَر، صَعده،[٦] موصل،[٧] نيشابور،[٨] جرجان، طبرستان،[٩] نواحى ديلم،[١٠] ارْم (به ضمّ الف و سكون را، از نواحى طبرستان)،[١١] بُراثا،[١٢] كوفه،[١٣] آوه يا آبه،[١٤] كاشان،[١٥] و كرخ.[١٦] شمارى از كتاب‌ها و رساله‌هاى عالمان و محدّثانى شيخ صدوق (م ٣٨١ ق)،

[١]. ر. ك: كتاب من لا يحضره الفقيه، ج ١، ص ٤؛ رجال النجاشى، ص ٣٨٩؛ معانى الأخبار، ص ٢٨- ٣١، مقدّمه‌محقّق.

[٢]. معجم البلدان، ج ٤، ص ٣٩٧؛ أحسن التقاسيم، ج ١، ص ٢٦٧.

[٣]. معجم البلدان، ج ٣، ص ١١٧.

[٤]. أحسن التقاسيم، ج ١، ص ٢٣٧.

[٥]. همان، ص ٢٧٩.

[٦]. همان، ص ١٠٥- ١٠٦.

[٧]. همان، ص ١٣١.

[٨]. همان، ص ٢٣٦.

[٩]. همان، ص ٢٤٥.

[١٠]. همان، ص ٢٤٨.

[١١]. معجم البلدان، ج ١، ص ١٥٧. نام اين شهر را« ارم» و« آرُم» نيز گفته‌اند( ر. ك: لغت‌نامه دهخدا).

[١٢]. همان، ج ١، ص ٣٦٢.

[١٣]. همان، ج ٢، ص ٣٥٢.

[١٤]. همان، ج ١، ص ٥٠؛ ج ٣، ص ١٧٩.

[١٥]. همان، ج ٤، ص ٢٩٦.

[١٦]. همان، ج ٤، ص ٤٤٨.