تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٨٤ - ٢٢ ابن همام اسكافى(م ٣٣٢ - ٣٣٦ ق)

آثار ناياب: ١. المقنع فى الفقه‌، ٢. الدواجن‌، ٣. ما نُزّل من القرآن فى أهل البيت عليهم السلام‌، ٤.

قرائة أهل البيت عليهم السلام‌، ٥. قرائة أمير المؤمنين‌، ٦. الناسخ و المنسوخ‌، ٧. التفسير الكبير، ٨. تأويل ما نُزّل فى النبى و آله عليهم السلام‌[١].

كتاب‌ ما نُزّل من القرآن فى أهل البيت عليهم السلام‌، كه تا سده دهم- و گويا تا دوازدهم نيز- موجود بوده،[٢] كتابى پر حجم در هزار برگ بوده است.[٣] ابن طاووس (م ٦٦٢ ق) نسخه‌اى از آن را كه در دو مجلّد بزرگ و در ده جزء سامان يافته بوده- در اختيار داشته است.[٤]

٢٢. ابن همام اسكافى (م ٣٣٢- ٣٣٦ ق)

محمّد بن ابى بكر همام بن سهيل، مكنّا به ابو على، ملقّب به كاتب و معروف به ابن همام اسكافى؛ محدّث و مورّخ. زادگاه ابن همام معلوم نيست. به قرينه مشايخ قمى‌اش- چون: عبد اللَّه بن جعفر حِمْيَرى، احمد بن ادريس قمى و ابن جمهور عمى-،[٥] مدّتى در قم به سر برده؛ ولى به قرينه راويان بغدادى‌اش- چون: ابو الحسن جندى، ابو غالب رازى، ابن قولويه، نعمانى و تلعكبرى-[٦] و اين كلام خطيب بغدادى (م ٤٦٣ ق) كه: «ابن همام در سوق العطش ساكن بود و در قبرستان قريش به خاك سپرده شد»،[٧] بايد محلّ اصلى سكونت وى را بغداد دانست.

خانواده ابن همام مجوسى بودند و پدر وى نخستين فرد از اين خانواده بود كه به اسلام و تشيّع گرويد.[٨] وفات ابن همام را به اختلاف، در سال‌

[١]. رياض العلماء، ج ٥، ص ١٤٥.

[٢]. بحار الأنوار، ج ٣٨، ص ٢٤٧؛ حلية الأبرار، ج ٢، ص ٤٠٨؛ مدينة المعاجز، ج ١، ص ٢٠٤.

[٣]. رجال النجاشى، ص ٣٧٨.

[٤]. اليقين، ص ٢٧٩.

[٥]. معجم رجال الحديث، ج ١٥، ص ٢٤٦.

[٦]. رجال النجاشى، ص ١٢٢، ٢٤٥ و ٣٧٥؛ الفهرست، طوسى، ص ١٤١ و ٢١٧؛ رجال الطوسى، ص ٤٩٤ و ٤٣٨.

[٧]. تاريخ بغداد، ج ٤، ص ١٣٥- ١٣٦.

[٨]. رجال النجاشى، ص ٣٧٦.