تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٢١٢ - ب - متون اخلاق و آداب

ب- متون اخلاق و آداب‌

١. التمحيص‌

مؤلّف: ابن هَمّام اسكافى‌

تحقيق و تخريج: مدرسة الإمام المهدى عليه السلام، قم، ١٤٠٤ ق.

در تحقيق و تصحيح‌ التمحيص‌، بر سه نسخه خطّى اعتماد شده است: نسخه شيرمحمّد همدانى، با تاريخ كتابت ١٣٥٣ ق؛ نسخه آية اللَّه صفايى خوانسارى كه با نسخه ميرزا محمدّ حسين نورى طبرسى (تاريخ كتابت: ١٢٨٠ ق) مقابله شده است؛ و نسخه سيّد عبد العزيز طباطبائى يزدى، با تاريخ استنساخ ١٣٨٠ ق.[١] عنوان «التمحيص»، در مصادر نخستين نيامده است. در سده دهم، اين كتاب مطرح گرديد و از آن پس، در شمار منابع حديثى معتبر شناخته شد. نخستين منابعى كه از اين كتاب ياد كرده‌اند، عبارت‌اند از: كتاب‌ الوافية فى تعيين الفرقة الناجية اثر شيخ ابراهيم قطيفى (م ٩٩١ ق)، أمل الآمل‌ شيخ حر عاملى، بحار الأنوار محمّد باقر مجلسى، رياض العلما ى افندى اصفهانى، و مستدرك الوسائل‌ ميرزا حسين نورى.[٢] انتساب‌ التمحيص‌ به ابن همام اسكافى، معروف نيست. در باره مؤلّف‌ التمحيص‌، دو ديدگاه مطرح شده است. شيخ ابراهيم قطيفى، شيخ حرّ عاملى، قاضى نور اللَّه شوشترى، افندى اصفهانى و آقا بزرگ تهرانى، آن را تأليف ابن شعبه حرّانى، معاصر شيح صدوق، دانسته‌اند.[٣] گروهى ديگر مانند: فيض كاشانى،[٤] محقّق خوانسارى،[٥]

[١]. التمحيص، ص ٧٥، مقدّمه محقّق كتاب.

[٢]. الذريعة، ج ٤، ص ٤٣٢؛ أمل الآمل، ج ٢، ص ٧٤؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ١٧، ٣٤؛ رياض العلماء، ج ١، ص ٢٤٤؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ١٨٦.

[٣]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ١٨٦- ١٨٨؛ الذريعة، ج ٤، ص ٤٣٢- ٤٣٣؛ التمحيص، ص ٨- ١٢، مقدّمه‌موحدى اصفهانى.

[٤]. التمحيص، همان، ص ٩.

[٥]. روضات الجنات، ج ٦، ص ١٥١.