تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٤٠١ - ٧ اختيار معرفة الرجال

ابن طاووس بود[١] كه پس از او، به علّامه حلّى و ابن داوود رسيد. اين دو نفر گرچه از اين عنوان و از شيخ طوسى نام نبرده‌اند، از كشّى بسيار نقل كرده‌اند. پس از اين سده، كتاب‌ حل الإشكال‌ ابن طاووس- كه مطالب‌ اختيار الرجال‌ را نيز در بر داشته-، همچنان در ميان علماى رجال دست به دست مى‌شد، تا اين‌كه صاحب‌ معالم‌ فرزند شهيد ثانى، اختيار الرجال‌ را از حلّ الإشكال‌ ابن طاووس استخراج كرد و با عنوان‌ التحرير الطاووسى‌، به بازنويسى آن پرداخت.[٢] پس از او، عنايت اللَّه قهپايى نيز مطالب آن را در مجمع‌ الرجال‌ گرد آورد.[٣] قرينه آشكارى بر وجود رجال كشّى در سده شش به بعد تا عصر حاضر، مشاهده نمى‌شود. ابن طاووس، مواردى را نقل كرده كه همگى از كتاب‌ اختيار الرجال‌ طوسى بوده و از كتاب‌ الرجال‌ كشّى نام نبرده است.[٤] در سده هشتم، علّامه حلّى و ابن داوود، دو رجالى معروف، از كتاب‌ اختيار الرجال‌ طوسى نام نبرده‌اند و گزارش‌هاى خود را با عباراتى شبيه «ما حقّقه الكشّى»[٥] و يا «قال الكشّى»[٦] نقل كرده‌اند. اين گونه عبارت و نقل قول، در عدّه‌اى اين پندار را تقويت كرده كه گويا اين دو رجالى، اصل كتاب كشّى را در اختيار داشته‌اند.[٧] كتاب‌ اختيار الرجال‌، در ابتدا نظم و ترتيب معنادارى نداشته است. ابن طاووس در كتاب‌ حلّ الإشكال‌، روايات كتاب‌ اختيار الرجال‌ را به همراه مطالب ديگر كتب رجالى، بر اساس حروف الفبا سامان داده و در هر مورد، به نام كتاب مرجع نيز اشاره كرد.[٨] وى‌

[١]. التحرير الطاووسى، ص ٥.

[٢]. التحرير الطاووسى، ص ٥.

[٣]. مجمع الرجال، ج ١، ص ١١.

[٤]. فرج المهموم، همان جا.

[٥]. رجال ابن داوود، ص ٢٥.

[٦]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٢٨٦؛ كليّات فى علم الرجال، ص ٦٠.

[٧]. التحرير الطاووسى، ص ٥.

[٨]. التحرير الطاووسى، ص ٥.