تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٧٠ - ١٣ شيخ صدوق(م ٣٨١ ق)

است.[١] محقّق نسخه چاپى‌ جامع الأحاديث‌ در پايان كتاب، زير عنوان «ضمائم»، آن دسته از آثار ناياب ابن رازى را كه در منابع متأخّر نقل شده‌اند، نام برده است. نيز سيّد محمّد جواد حسينى جلالى، جزوه‌اى با عنوان‌ مقتطفات من كتاب «أدب الإمام والمأموم‌» نگاشته است.[٢] المُنبّى عن زهد النبى صلى الله عليه و آله‌ تا سده نهم هم دست يافتنى بوده و ابن طاووس‌[٣] و ابن فهد حلّى (م ٨٤١ ق)، از آن نقل كرده‌اند.[٤] اين كتاب نيز از مصادر با واسطه‌ بحار الأنوار[٥] و مستدرك الوسائل‌ است.[٦] واپسين ردّ پايى كه از كتاب‌ فضائل جعفر بن أبى طالب‌ به چشم مى‌آيد، مربوط به سده هفتم است كه عبد الكريم بن محمّد رافعى قزوينى (م ٦٢٣ ق)، يك روايت از آن نقل كرده است.[٧]

١٣. شيخ صدوق (م ٣٨١ ق)

محمّد بن على بن حسين بن موسى بن بابويه، مكنّا به ابو جعفر و معروف به شيخ صدوق؛ محدّث، فقيه و رجالى. شيخ صدوق در قم زاده شد و گويا تا سال ٣٤٧ ق، در قم بود. مشايخ حديث او در قم، پدرش على بن بابويه (م ٣٢٩ ق) و محمّد بن حسن بن وليد (م ٣٤٧ ق) بودند. شيخ صدوق پس از درگذشت پدرش و ابن وليد، به دعوت حاكم بويهى رى، به رى رفت.[٨] به احتمال فراوان، اين سفر در سال ٣٤٧ ق انجام‌

[١]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ١٠٨.

[٢]. نوادر الأثر، ص ٣٥، مقدّمه محقق.

[٣]. فلاح السائل، ص ١٦١ و ٢٦٥- ٢٦٦.

[٤]. عدّة الداعى، ص ٢٢٧- ٣٠٠.

[٥]. بحار الأنوار، ج ٨، ص ٣٠٢؛ ج ٤٣، ص ٨٧؛ ج ٧٠، ص ٢٤٨ و ٢٩٣؛ ج ٧٥، ص ٤٥٦؛ ج ٨٤، ص ٢٤٨ و ٣٥٢؛ ج ١٠٤، ص ٣٩.

[٦]. خاتمة مستدرك، ج ١، ص ١٠٨.

[٧]. التدوين فى أخبار قزوين، ج ٢، ص ٣٤- ٣٥.

[٨]. كمال الدين، ص ٣.