تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٢٥٧ - ١٠ كمال الدين و تمام النعمة

كمال الدين و تمام النعمة، در ايران و نجف، بارها چاپ سنگى و حروفى شده است.

چهار بار نيز به فارسى ترجمه شده كه دو ترجمه- يكى از محمّد باقر كوه كمره‌اى و ديگرى از منصور پهلوان-، به چاپ رسيده‌اند. كهن‌ترين ترجمه‌ كمال الدين‌، از سيّد على امامى اصفهانى، معاصر صاحب‌ رياض‌ است.[١] اين عنوان در منابع اوّليه كتاب‌شناسى چون‌ رجال‌ نجاشى و فهرست‌ طوسى، ذكر نشده است. ابن شهر آشوب كتاب ياد شده را با همين عنوان آورده است.[٢] در منابع متأخّر نيز گاهى با عنوان‌ إكمال الدين و إتمام النعمة[٣] ذكر شده است. اين كتاب به سان كتاب‌ أمالى‌، از كتاب‌هاى مشهور و متواتر شيخ صدوق است و علماى شيعه در اعصار مختلف، به آن اعتماد كرده‌اند.[٤] نسخه چاپى كتاب، شامل مقدّمه مصحّح، مقدّمه طولانى مؤلّف و متن كتاب است. در مقدّمه محقّق، پس از اهميّت موضوع كتاب و ضرورت تصحيح آن، به بررسى اعتبار روايات كتاب و نيز شرح حال مؤلّف پرداخته شده است. مقدّمه مؤلّف، با ثنا و ستايش خدا و درود بر پيامبر و ائمه عليهم السلام آغاز مى‌شود و پس از اشاره به ضرورت و انگيزه تأليف، با بحث كلامىِ مفصّل و خالصى در باره امامت- البته نه به شيوه مصطلح-، پايان مى‌يابد.

اين كتاب در شرايطى نگاشته شد كه به تصريح مؤلّف آن، طولانى شدن مدّت غيبت امام عصر عليه السلام سبب تحيّر و سستى ايمان شيعيان در شهرهاى نيشابور و بخارا[٥]

[١]. الذريعة، ج ٤، ص ٨٠ و ٧٨.

[٢]. معالم العلماء، ص ٣٤.

[٣]. أمل الآمل، ج ٢، ص ٢٨٤؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٧؛ كشف الحجب و الأستار، ص ٧٥؛ الذريعة، ج ٢، ص ٢٦٨.

[٤]. وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٣٧- ٣٨؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٧؛ مستدرك الوسائل، ج ٣ ص ٥٢٤. نيز، ر. ك: نوادر الأخبار، فيض كاشانى، ص ٢٠٩- ٣٠٥؛ إثبات الهداة، شيخ حرّ عاملى؛ كشف الحجب و الأستار، ٧٥؛ النجم الثاقب، محدّث نورى؛ كمال الدين، ص ١١( مقدّمه محقّق).

[٥]. كمال الدين، ص ٢( مقدّمه محقّق).