تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٢٦ - ١ كامل الزيارات

در تحقيق كتاب، از دو نسخه خطّى استفاده شده است: يكى نسخه كتاب‌خانه مجلس شوراى اسلامى به خطّ محمّد شفيع كرمانى (تاريخ كتابت ١٠٩٣ ق) كه با توحيد مفضّل‌ و رسالة الأهليلَجَة همراه است، و ديگرى نسخه كتاب‌خانه آستان قدس رضوى به خطّ سيّد ابو القاسم نجفى. به علاوه، متن آن با برخى از كتب رجالى و حديثى نيز مقابله شده است.[١] كامل الزيارات‌ بارها چاپ شده است؛ از جمله، با تحقيق شيخ عبد الحسين امينى نجفى، با تصحيح على اكبر غفارى و مقدّمه محمّد على اردوبارى، در چاپ‌خانه مرتضويه نجف، در سال ١٣٥٦ ق.[٢] معرّفى اين كتاب، با چند عنوان‌ الزيارات،[٣] جامع الزيارات‌[٤] كمال الزيارات‌[٥] و كامل‌ الزيارات‌[٦] آمده است؛ ولى «كامل الزيارات»، عنوان مورد نظر مؤلّف بوده است.[٧] انتساب اين كتاب به ابن قولويه قمى، معروف بلكه متواتر است و كتاب‌هاى حديثى، دعايى، زيارات و رجالىِ بسيارى، از آن نقل كرده‌اند؛ مانند: المزار شيخ مفيد، التهذيب‌ و الاستبصار شيخ طوسى، كتب گوناگون ابن طاووس، المزار ابن مشهدى، بحار الأنوار، وسائل الشيعة و مستدرك الوسائل.[٨] اين، از آن روست كه‌ كامل الزيارات‌، ارزش حديثى، دعايى، معنوى، معرفتى و رجالى دارد.

نسخه چاپى‌ كامل الزيارات‌، شامل مقدّمه محقّق، مقدّمه معرّفى مؤلّف و اصل كتاب است. مقدّمه محقّق، شامل اين مطالب است: شرح حال مؤلّف و پدر و برادر

[١]. كامل الزيارات، ص ١٠، مقدّمه غفارى.

[٢]. تراثنا، ش ٢، ص ١٦٠.

[٣]. رجال النجاشى، ص ١٢٦؛ الإقبال، ص ٧٠١.

[٤]. الفهرست، طوسى، ص ٩٢.

[٥]. مصباح الزائر، ص ٢٩٣.

[٦]. وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٣٦؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ٢٧؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٢٤٨؛ الذريعة، ج ٧، ص ٢٥٥.

[٧]. كامل الزيارات، ص ٤.

[٨]. الإقبال، ص ٧٠١؛ مصباح الزائر، ص ٢٩٣- ٢٩٧، ٣٩٤- ٣٩٦؛ وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٦٧؛ خاتمة مستدرك‌الوسائل، ج ٣، ص ٢٥١؛ معجم رجال الحديث، ج ١، ص ٥٠.