تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٢٧ - ١ كامل الزيارات

او، اهمّيت و جايگاه كتاب، معرّفى مشايخ و راويان ابن قولويه، توثيق مشايخ او و معرّفى نسخه‌هاى خطّى. مقدّمه مؤلّف، به موضوع كتاب، شيوه سامان و ويژگى روايات آن، اختصاص يافته است. به موجب اين مقدّمه، روايات كتاب، همگى از اهل بيت عليهم السلام و از طريق مشايخِ ثقه و قابل اعتماد، نقل شده‌اند. مطالب آن نيز در ابوابى با عناوين مشخّص، سامان يافته و در ذيل هر باب، تلاش شده تنها روايات مربوط به همان باب، آورده شود.[١] اين كتاب در زمينه زيارت رسول اكرم، زيارت امير المؤمنين و زيارت ائمه معصوم عليهم السلام است، شامل: نصوص اين زيارات و فضايل و ثواب آنها، به نقل از خود اهل بيت. مطالب كتاب در ١٠٨ باب، با عناوين خاص و متناسب با روايات هر باب، مرتّب شده است. بيش از هشتاد باب، به ذكر اخبار مربوط به شهادت سيّد الشهدا عليه السلام و زيارت او در زمان‌هاى معيّن و ساير اوقات و نيز فضايل و ثواب ايشان، اختصاص دارد. در باب‌هاى ديگر، به زيارت صالحان غير معصوم پرداخته شده است، مانند: عبّاس بن على، حمزة بن عبد المطلّب، عبد العظيم حسنى، فاطمه معصومه و شهدا. باب پايانى كتاب، باب النوادر است.

تعداد روايات كتاب، ٧٥٥ مورد است كه از اين تعداد، ١٢٤ حديث مرسل است.[٢] محدّث نورى در سده سيزدهم، به استناد قراينى از خود كتاب، ابراز كرده است كه برخى از روايات كتاب- چون خبرى طولانى و شريف، معروف به «خبر زائده» در باب ٨٢ و ٨٨-، توسط يكى از شاگردان ابن قولويه، نقل شده و وى آن را به جهت مشابهت و هم‌خوانى معنوى با ديگر مطالب، پس از درگذشت مؤلّف، به كتاب افزوده است.[٣] اين روايت، بدون اشاره به نكته ياد شده، در بحار الأنوار[٤] و گويا از طريق شيخ حرّ عاملى،[٥] روايت شده است.

[١]. كامل الزيارة، ص ٣٧.

[٢]. مشايخ الثقات، ص ١٥٣.

[٣]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٢٤٨- ٢٥١.

[٤]. بحار الأنوار، ج ٨، ص ١٣( چاپ سنگى).

[٥]. كامل الزيارة، ص ٣٠، مقدّمه محقّق.